سروش آسمانی سیری در مفاهیم قرآنی صفحه 53

انکار هم نمی کند و از ورای آن، قدرتی فوق بشری را احساس می کند ولی آن چه که برای او مهمّ است پاسخ گفتن به مجرّدات و ناشناخته های عالم ماوراء است.

آن چه که خردمند و عالم راستین را قانع و سیراب می کند علم راستین و خرد ناب است. دانشی که از همه جهت معجزه باشد، هم از لحاظ صورت و هم از لحاظ معنی، هم از لحاظ ظاهر و هم از لحاظ باطن. این جاست که عالمان و صاحبان تفکّر هرگاه به قرآن برسند در مقابل آیات استوار و عمیق او چنان خیره و تسلیم می شوند که گویی هر آن چه که در نظر ایشان بایسته و شایسته است در این کتاب بی مانند به تمامی جمع شده است و این نه تنها در قرن حاضر، بلکه اعجاز قرآن چنان است که در اعصار آینده نیز خردمندان

را چنان که امروزه اشباع کرده و پاسخ می گوید، و هنوز رازها و رمزهای ناشناخته فراوانی باز در دل و بطن این کتاب مبین موجود است که جز خدا و راسخان در علم نمی دانند. آن چه که غیر راسخان از لفظ و معنی قرآن می توانند دانست به قدر وسع خویش است نه به قدر بیان قرآن و در هر زمانی نیز همین گونه است.

امّا اعجاز قرآن هم از لحاظ «لفظ» است و هم از جهت «معنی» و شرح آن بدین گونه است:

1- الفاظ قرآن

می دانیم که سبک بیان قرآن نه به شعر می ماند و نه به نثر، یعنی نه شعر است و نه نثر. شعر نیست برای این که پایه و اساس آن بر وزن و قافیه تکیه ندارد و هم مقیّد و محدود به آن دو نیست. به علاوه شعر معمولا عنصر «خیال» را با خود به همراه دارد و حال آن که از خیال در قرآن اثری پدید نیست.

درست به همین خاطر خود قرآن از خود نفی شعر می کند که:

وَ ما عَلَّمْناهُ الشِّعْرَ وَ ما یَنْبَغِی لَهُ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِکْرٌ وَ قُرْآنٌ مُبِینٌ «1» به او شعر نیاموختیم و شعر در خور او نیست آن چه به او آموخته ایم