سروش آسمانی سیری در مفاهیم قرآنی صفحه 70

2- فرقان

این واژه یکی دیگر از نام های قرآن کریم است که در چند آیه آمده، از جمله:

تَبارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلی عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعالَمِینَ نَذِیراً «1».

قرآن از آن جهت که حق و باطل را معرّفی می کند و بین آن دو فرق می گذارد «فرقان» نام گرفته است. جهت دیگری نیز در واژه فرقان هست و آن نجات یافتن

و به سعادت رسیدن است. امّا شرط آن رسیدن به تقوی است. که فرمود: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ یَجْعَلْ لَکُمْ فُرْقاناً. «2»

در سوره بقره می خوانیم: ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ هُدیً لِلْمُتَّقِینَ. و در این جا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ یَجْعَلْ لَکُمْ فُرْقاناً در هر دو آیه لفظ تقوی را می بینم. در آیه اوّل هدایت را مختص می کند به اهل تقوی و در آیه دیگر فرقان را مختص می کند به اهل تقوی.

3- کتاب

اما کتاب در لغت به معنای نوشته ای است که در یک جا جمع شده باشد. و اصل آن به معنی گرد هم آوردن است. لذا هر نوشته ای را از آن جهت که حروف و کلمات آن در یک جا گرد آمده اند کتاب گفته اند. و قرآن را از آن جهت کتاب گفته اند که بسیاری از مسائل در آن گرد آمده است. مسائلی چون:

آیات، احکام، عقاید، اجتماعیات، تاریخ و قصص و ...

در موارد زیادی آیه ای مشابه آیه ذیل را در قرآن می بینم که کتاب در حکم قرآن است. از جمله: الر. تِلْکَ آیاتُ الْکِتابِ وَ قُرْآنٍ مُبِینٍ «3».

قابل ذکر است که کتاب نه تنها در خود قرآن بلکه در بین اصولیون و کسانی که با فقه سر و کار دارند نیز قرآن بیش تر با نام «کتاب» معروف و مشهور است. لذا در منابع اجتهاد چهار اصل یاد می شود که به ترتیب عبارتند

______________________________
(1) فرقان/ 1.
(2) انفال/ 29.
(3) حجر/ 2- 1.