نشانه های یار و چکامه ی انتظار صفحه 34

1- 50. اکمال الدین / ج 2 / ص 485؛ الاحتجاج / طبرسی / ج 2 / ص 281؛ نوادر الاخبار / ص 274

2- 51. الدر المنثور/سیوطی/ج 4/ ص 66 و نیز نگاه کنید به: التاج الجامع للاصول / منصور علی ناصف / ج 5/ صص 100 و 101؛ بحار الانوار / ج 90 / باب شانزدهم و ج 4 / صص 94 - 122.

از آنچه گذشت می توان دو نکته را که هر یک مکمل دیگری است، اسنتناج کرد:

1 - تشویق ائمه هدی علیهم السلام به دعا برای تسریع فرج، بیانگر آن است که حصول فرج و فرا رسیدن ظهور دارای یک زمان صد در صد تعیین شده و غیر قابل تغییر نیست؛ بر این پایه، نشانه هایی که برای زمان ظهور بیان شده (غیر از علایم حتمیه) و در مرتبه ی قدر و در لوح محو و اثبات مضبوطند، قابل تغییر و تبدّل و تقدّم و تأخّر بوده و بداء در آن ها محتمل است.

2 - محتوم معرفی شدن برخی از علایم از سوی ائمه هدی علیهم السلام که به دلالت التزامی بیانگر غیر قطعی و محتمل الوقوع بودن برخی دیگر از نشانه های ظهور است، نوید بخش این حقیقت مسئولیت آور و شورآفرین است که مهدی باوران باید مسئله دعا برای تعجیل در ظهور حضرت ولی عصرعلیه السلام را به شکل خیلی جدی و امیدوارانه پی بگیرند و بیش از پیش بر روی آن سرمایه گذاری کنند و باور کنند که خداوند سبحان استجابت ادعیه را ضمانت فرموده است؛ «أُدعُونی اَسْتَجِبْ لَکُمْ»(1) و می دانیم که «اِنَّ اللَّه لایخْلِفُ المیعاد».(2)

مسئله دوم: علایم حتمی

روایات زیادی وارد شده که دسته ای از نشانه ها را در کنار یکدیگر به