نشانه های یار و چکامه ی انتظار صفحه 53

1- 85. ر.ک. صحیح مسلم / ج 1 / ص 107 و ج 4 / ص 120 و ج 8 / صص 179 و 193 و 205 و 296 و صحیح مسلم همراه با شرح نووی شافعی / ج 18 / صص 58 - 78، برای آگاهی از احادیث دجّال در منابع اهل سنت نگاه کنید به: سنن ترمذی / ج 4 / ص 477؛ سنن ابن ماجه / ج 2 / 1347؛ عقد الدرر / صص 329 - 373؛ الدر المنثور / ج 3 / ص 60؛ صحیح بخاری / ج 4 / ص 205 و ج 9 / صص 60 و 61 و 75؛ الحاوی للفتاوی / ج 2 / صص 161 و 171؛ البیان / ص 104؛ الصواعق المحرقه / ص 165؛ العطر الوردی / ص 57؛ الاذاعه لما کان و ما یکون بین یدی الساعه / قنوجی بخاری / ص 113؛ مشارق الانوار فی فوز اهل الاعتبار / عدوی حمزاوی / ص 114؛ ینابیع الموده / قندوزی / ج 3 / چاپ بیروت - مؤسسه الأعلمی / ص 92؛ فیض القدیر شرح الجامع الصغیر / المناوی / ص 279؛ الفصول المهمه / ص 289؛ الفتاوی الحدیثیه / شهاب الدین ابن حجر هیتمی مکی / ص 37؛ الیواقیت و الجواهر / عبدالوهاب شعرانی / ص 410.

2- 86. شرح المقاصد / چاپ اولنمشدر - ترکیه / ج 1 / ص 307.

سنت به قضیه ی دجّال در برابر مسئله ی مهدویت است. (سخن وی به ویژه از این جهت حائز اهمیت است که بر اساس برخی از مبانی کلامی، مسائل اصول دین و اعتقادات به وسیله ی خبر واحد - هر چند صحیح - قابل اثبات نیست، بر خلاف اخبار متواتر که می توانند مستند عقاید کلامی واقع شوند).

امّا در مورد انباء الدجّال در کتب شیعه، مناسب است که ابتدا مروری داشته باشیم بر کتب قدمای اصحاب و در مرحله ی دوم نگاهی داشته باشیم به کتب علما و مهدی پژوهان معاصر.

احادیث دجّال در کتب قدمای امامیه

می دانیم که مهمترین کتب روایی ما در بحث مهدویت عبارتند از:

1 - کتاب الحجه از اصول الکافی تألیف: ثقه الاسلام کلینی قدس سره.

2 - إکمال الدین و تمام النعمه تألیف: شیخ صدوق قدس سره.

3 - کتابُ الغیبه تألیف: ابن ابی زینب نعمانی قدس سره.

4 - باب ذکر الامام القائم از الارشاد تألیف: شیخ مفیدقدس سره.

5 - کتابُ الغیبه تألیف: شیخ الطائفه طوسی قدس سره.

با نگاهی به کتب فوق، روشن می شود که در کتاب های «الکافی»، «الغیبه نعمانی» و «الارشاد» حتی یک حدیث نیز در مورد دجّال روایت نشده است!! در حالی که در مورد «سفیانی»، «خسف البیداء»، «صیحه و ندای آسمانی» و «قتل نفس زکیه» و... روایات بسیاری نقل شده است و گذشته از این نشانه های مشهور و حتمی، مثلاً در