بدعت معیارها و پیامدها صفحه 20

«فیروزآبادی» می‌نویسد: «بدعت نوآوری‌کردن در یک دینِ کامل یا اموری است که بعد از پیامبر از روی هوا و هوس ایجاد شده است» .(1)

بر همین اساس، [در کتاب‌های لغت دیگر] گفته شده است: «

بَدَعْتُ الشَّیء ؛ یعنی آن چیز را ایجاد کردم(2)،

اِبْتَدَعَ الشَّیْء ؛ یعنی آن را ایجاد و آغاز کرد(3)و

اَبْدَعْتُ الشَّیء ؛ یعنی آن را بدون الگو ایجاد کردم» .(4)

بنابراین معنای لغوی بدعت عبارت است: «هر چیزی که بدون هیچ سابقه و الگوی قبلی ساخته شود» . بدعت شامل امور دینی، امور عادی و امور دیگر می‌شود؛ مانند عادت‌های غذایی، لباس، ساخت و ساز، صنعت و مانند اینها.

بدعتی که در نصوص شرعی حرام شناخته شده، بدعتی است که در مسائل دینی و شرعی، از روی هوا و هوس و پس از درگذشت رسول‌خدا (ص) به وجود آمده باشد. البته پیداست نوآوری در عرصه‌های زندگی مادی، گرچه به لحاظ لغت از مصداق‌های بدعت شمرده می‌شود، ولی به لحاظ شرعی بدعت نیست. بلکه به دلیل حاکمیت اصل برائت(5)، مادام که دلیلی بر حرمت آن وارد نشده باشد، حلال است.

٣. بدعت در اصطلاح

با مراجعه به سخنان دانشمندانی که در این امر تخصص دارند، می‌توان معنای اصطلاحی بدعت را دریافت؛ «ابن رجب حنبلی» گوید:

1- قاموس المحیط، فیروزآبادی، ج ٣، ص ۶ ماده «بدع» .
2- جمهرة العرب، ابن درید، ج ١، ص ٢٩٨.
3- لسان العرب، ابن منظور، ج ٨، ص ۶.
4- صحاح، جوهری، ج ٣، ص١١٨٣.
5- اصل برائت یکی از قواعد فقهیه است که طبق آن، هر کاری در اصل، حلال بوده و انجام دادنش جایز است. مگر اینکه دلیل محکمی در حرمت و عدم جواز آن از شرع وارد شود. بر این اساس، هر کاری که در جایز بودن یا نبودن آن شک کنیم، طبق اصل برائت جایز است. مترجم .