بدعت معیارها و پیامدها صفحه 21

بدعت این است که چیزی را در دین احداث کرده و به وجود بیاورند که دلیلی از جانب شرع بر آن دلالت وجود نداشته باشد. اما نوآوری‌هایی که اصل یا اصولی در شریعت بر جایزبودن آنها دلالت داشته باشد، به لحاظ شرعی بدعت نیست. هرچند به لحاظ لغت بدعت محسوب شود.(1)

«ابن حجر عسقلانی» معتقد است:

مُحْدَثات (کارهای نوآورانه) اموری است که ریشه در شریعت نداشته باشد و در عرفِ شرع بدعت نامیده می‌شود. اما اموری که اصلی در شرع بر آنها دلالت کند، شرعاً بدعت محسوب نمی‌شوند.(2)

«ابن حجر هیثمی» در تعریف بدعت می‌نویسد: «بدعت چیزی است که بر خلاف فرمان شرع و ادله عام یا خاص آن، ایجاد شود» .(3)

«سیدِ مرتضی» در تعریف بدعت نوشته است: «بدعت فزودن چیزی بر دین یا کاستن چیزی از آن است بدون اینکه این کار مستند به اصل دین باشد» .(4)

«علامه مجلسی» در بیان معنای بدعت در اصطلاح شرعی آورده است:

بدعت در شرع به اموری اطلاق می‌گردد که بعد از رسول خدا (ص) ایجاد شده و هیچ نصّی در خصوص آن وجود نداشته، در هیچ‌کدام از عمومات (5)نیز داخل نباشد؛ مثل ساخت مدارس و امثال آنها که

1- جامع العلوم و الحِکَم، ابن رجب حنبلی، ص ١۶٠.
2- فتح الباری، ابن حجر عسقلانی، ج ١٧، ص ٩.
3- التبیین بشرح الأربعین، ابن حجر هیثمی، ص ٢٢١.
4- الرسائل، سید مرتضی، ج ٣، ص ٨٣.
5- ادله شرعی دو گونه‌اند: ١. نص خاص که روایتی از معصوم درباره موضوعی خاص وارد می‌شود؛ ٢. دلایل عام که چندین مورد در زیر چتر آنها داخل می‌شوند. مثل «کُلُّ مَا کَانَ فِیهِ حَلالٌ وَ حَرَامٌ فَهُوَ لَکَ حَلالٌ حَتَّی تَعْرِفَ الْحَرَامَ بِعَینِهِ فَتَدَعَه » ؛ «هر چیزی که احتمال حلال و حرام در آن باشد، بر تو حلال است تا وقتی که حرام را بعینه بشناسی و از آن اجتناب کنی» ؛ کافی، ج ۶، ص ٣٣٩؛ این نوع دلایل را عمومات می‌نامند. مترجم .