بدعت معیارها و پیامدها صفحه 23

صورت که اموری را در دین داخل کنند که به داخل‌بودن آن در دین یقین حاصل نشده باشد؛ چه رسد به چیزهایی که می‌دانیم جزء دین نیستند. این دخل و تصرف بدون دلیل گاه به صورت افزودن چیزی در دین و گاه به صورت کاستن چیزی از آن و سپس نسبت‌دادن آن به خودِ دین است.

بر این اساس با تعریف معینی از بدعت می‌توان مفهوم و ابعاد آن را به صورت آشکار و دقیق معین کرد و به یک قاعده کلی دست یافت تا افراد در هنگام شک در مصادیق، به آن رجوع کنند. بدین ترتیب، مسئله از اصول آغاز می‌شود و به فروع می‌انجامد(1)؛ سپس به مرحله پیاده‌کردن در مقام عمل می‌رسد. از این‌رو، وظیفه فقیه این است که قواعد فرعیه را از اصول استنباط کند تا در حد امکان وسیله‌ای برای پیاده‌کردن بر مصادیق واقعی و موجب قوت‌گرفتن ظن به حکم شرعی باشد. حضرت امام صادق (ع) فرمود: «

إِنَّمَا عَلَیْنَا أَنْ نُلْقِیَ إِلَیْکُمُ الأُصُولَ وَ عَلَیْکُمْ أَنْ تُفَرِّعُوا »(2)؛ «وظیفه ما تنها این است که اصول را برای شما بیان کنیم و وظیفه شما این است که فروع را از آنها استنباط کنید» .

امام رضا (ع) نیز می‌فرماید:

«عَلَیْنَا إِلْقَاءُ الأُصُولِ إِلَیْکُمْ وَ عَلَیْکُمُ التَّفَرُّع» (3)؛ «بیان اصول بر ما و استنباط فروع بر شماست» .

4- بدعت در قرآن و حدیث

اشاره

در این بخش کوشیده‌ایم معنا و آثار بدعت را از دیدگاه آیات و روایات بیان کنیم.

1- منظور از اصول، قواعد کلی و منظور از فروع، مصادیق جزئی است؛ فتاوای شرعی همه فروعی هستند که از اصول یا همان قواعد کلی فقهی گرفته می‌شوند. مترجم
2- بحار الانوار، ج ٢، ص ٢۴۵؛ به نقل از: مستطرفات سرائر، ابی نصر بزنطی.
3- همان؛ به نقل از مستطرفات سرائر.