بدعت معیارها و پیامدها صفحه 89

خود (معلول‌ها) اتصال دارند.(1)و (2)

از امام علی‌بن موسی الرضا (ع) در تفسیر سخن خدای تعالی: ( وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ * إِلی رَبِّها ناظِرَةٌ) ؛ «در آن روز چهره‌ها شادابند * و به سوی پروردگار خود می‌نگرند» (قیامت: ٢٢و ٢٣) ، روایت شده [است] که فرمود:

«یَعْنِی مُشْرِقَةٌ تَنْتَظِرُ ثَوَابَ رَبِّهَا»(3)؛ «چهره‌های آنان، نورانی و در انتظار پاداش و ثواب پروردگار خویش است» .

از «ابوهاشم جعفری» نقل است که گفت: «از حضرت ابوالحسن رضا (ع) پرسیدم که آیا خدای تعالی به توصیف درمی‌آید؟» فرمود:

«أمَا تَقْرَأُ قَوْلَهُ تَعَالَی : ( لا تُدْرِکُهُ الأَبْصارُ وَ هُوَ یُدْرِکُ الأَبْصارَ) ؛ «آیا سخن خدای تعالی را نمی‌خوانی که می‌فرماید: چشم‌ها او را درنمی‌یابند و او دیدگان را درمی‌یابد؟ !» (انعام: ١٠٣) عرضه داشتم: «چرا» . فرمود: «آیا می‌دانی منظور از دیدگان چیست؟» عرض کردم: «آری» . فرمود: «چیست؟» گفتم: «همین چشم‌ها» . فرمود:

إِنَّ أَوْهَامَ الْقُلُوبِ أَکْثَرُ مِنْ أَبْصَارِ الْعُیُونِ فَهُوَ لاَتُدْرِکُهُ الأَوْهَامُ وَ هُوَ یُدْرِکُ الأَوْهَام.(4)

1- در این عبارت، سبب همان علت دیدن است که وجود فضا و نور و عدم مانع و. . . است و مُسَبَّب چیزی است که دیده می‌شود که در فرض، خدای تعالی است. بنابراین، اگر دیدن خدا به وسیله مخلوقات ممکن باشد، باید خداوند به چیزی که علت دیده شدن است، اتصال داشته باشد و لازمه این عقیده این است که خداوند باید در مکانی واقع شود و در مقابل بیننده قرار گیرد و محتاج به فضا و نور و. . . باشد که همه اینها محال است. مترجم
2- توحید، ص ١٠٩.
3- همان، ص ١١۶.
4- توحید، صص ١١٢ و ١١٣.