مناجات منتظران جلد 1 صفحه 153

1- اصول کافی، کتاب الدّعاء، باب الثناء قبل الدّعاء، ح3.

2- مرآه العقول، ج12، ص63.

است که این کار خود نوعی شکرگزاری به پیشگاه اوست. قدم بعدی در رعایت آداب دعا، اقرار به گناهان است که خود این اقرار مقدّمه ای لازم برای پاک شدن شخص شمرده می شود. همان گونه که تصریح فرموده اند، قاعده و ضابطه الهی اقتضا می کند که هیچکس جز با اقرار به گناهانش از آلودگی به آنها، پاک نگردد. پس این اعتراف شرط لازم برای استغفار واقعی از گناهان است.

در فرمایش دیگری از امام صادق علیه السلام که در آن نحوه صحیح دعا کردن را آموزش داده اند، پس از تمجید و تعظیم پروردگار و فرستادن صلوات بر پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم و ائمّه علیهم السلام و یادآوری و شکر نعمت های خداوند، در مرحله چهارم به امر اعتراف به گناهان و استغفار از آنها اشاره فرموده اند. عین عبارت ایشان چنین است:

ثُمَّ تَعتَرِفُ بِذُنُوبِکَ ذَنبٍ ذَنبٍ وَ تُقِرُّ بِها أو بِما ذَکَرتَ مِنها وَ تُجمِلُ ما خَفِیَ عَلَیکَ مِنها فَتَتُوبُ اِلَی اللهِ مِن جَمیعِ مَعاصیکَ و أَنتَ تَنوی اَلّا تَعُودَ و تَستَغفِرُ اللهَ مِنها بِنَدامَهٍ وَ صِدقِ نِیَّهٍ وَ خَوفٍ وَ رَجاءٍ...(1)

سپس به گناهانت یکی یکی اعتراف می کنی و به انجام آنها اقرار می نمایی یا فقط به گناهانی که یادت می آید و نسبت به آنچه یادت نمی آید، به صورت اجمالی و سربسته اعتراف و اقرار می کنی. آنگاه از همه گناهانت به پیشگاه الهی توبه می نمایی در حالی که تصمیم داری به (انجام) آنها بر نگردی و از خداوند به خاطر آنها طلب مغفرت می نمایی همراه با حال پشیمانی و نیّت صادق و ترس (از عدل) و امید (به فضل الهی).

در همین عبارات مختصر مطالب ژرف و مهمّی را به صورت اشاره ذکر فرموده اند که ما به اجمال به آنها اشاره می کنیم:

اوّل: خوب است انسان سعی کند یک یک گناهانش را به یاد آورد و به ذکر اجمالی آنها اکتفا نکند. هر گناهی که انسان به یاد می آورد و به انجام آن اعتراف می کند، یک درجه او را در پیشگاه خداوند خاضع تر و خوارتر می سازد. وقتی به یکی یکی آنهال.