مناجات منتظران جلد 1 صفحه 165

1- اصول کافی، کتاب الدّعاء، باب الالحاح فی الدّعاء و التّلبّث، ح3.

2- غررالحکم و دررالکلم، باب اجابه الدّعاء و موجباتها، ص193، ح3758.

نارٍ فإذا اغرَورَقَتِ العَینُ بِمائِها لم یَرهَق وَجهاً قَتَرٌ وَلا ذِلَّهٌ فإذا فاضَت حَرَّمَهُ اللهُ عَلَی النّارِ وَلَو اَنَّ باکِیاً بَکی فِی اُمَّهٍ لَرُحِمُوا.(1)

هرچیزی اندازه و وزنی دارد مگر اشک که یک قطره آن دریاهایی از آتش را خاموش می سازد. پس آنگاه که چشم از اشک پر شود (بدون آنکه سرازیر گردد) گرد پریشان حالی و ذلّت بر آن صورت ننشیند و چون (اشک از دیده) سرازیر شود، خداوند آن (صورت) را از اینکه بر آتش دوزخ بیفتد، حرام گرداند و اگر یک نفر در بین امّتی گریان شود، همه آنها مورد رحمت (پروردگار) قرار می گیرند.

گریه ای که برای خدا باشد و اشکی که برای او ریخته شود، بالاتر از این است که ارزشی برای آن تعیین کنند و کافی است که یک نفر در بین یک امّت چنین حالی داشته باشد تا همه آنها مورد عنایت و رحمت حق واقع شوند.

تباکی

امّا گریه چون از دل برمی آید، ممکن است کسی در هنگام دعا حال مناسب آن را نداشته باشد. در این صورت باید چه کند؟ آیا می توان به صورت تصنّعی گریه کرد و اشک ریخت؟

قطعاً گریستن چیزی نیست که برای عموم افراد به صورت تصنّعی ممکن باشد و اگر هم کسانی بتوانند به طور ساختگی اشک بریزند، این کار هیچ ارزشی ندارد. و هیچ یک از فضایل «بکاء» که در احادیث مطرح شده، بر آن مترتّب نمی گردد. این جاست که می بینیم ائمّه علیهم السلام در جایی که کسی حال بکاء و اشک ندارد، او را به «تباکی» توصیه فرموده اند. به فرمایش امام صادق علیه السلام در این زمینه توجّه کنید:

اِن لَم تَکُن بِکَ بُکاءٌ فَتَباکَ.(2)

اگر گریه نداری، خود را به گریه وادار کن.8.