مناجات منتظران جلد 1 صفحه 186

1- اصول کافی، کتاب الایمان والکفر، باب الرّضا بالقضاءف ح12.

در قضا ذوقی همی بینند خاصکفرشان آید طلب کردن خلاص

حسن ظنّی بر دل ایشان گشودکه نپوشند از غمی جامه کبود(1)

توضیحی که برخی از ارادتمندان مولوی در مورد این اشعار داده اند، چنین است:

این دسته از اولیا دعا نمی کنند زیرا راضی به قضای الهی شده اند و برای آنها سختی و راحتی و داشتن و نداشتن مطرح نیست. آنها چنان هستی را پیچیده می بینند که نمی دانند اصلاً چه چیز برایشان نیکو و چه چیز بد است تا با دعا دفع آن را بخواهند؛ خود را کاملاً به خدا سپرده اند و در قضای الهی ذوقی و لذّتی برتر از خواست و اراده خود می بینند و بلکه خواست و اراده ای ندارند و خود اصلاً در میان نیستند. به تعبیر غزالی آنها در مرتبه سوم توکّل هستند.(2)

در این عبارات چهار دلیل برای دعا نکردن گروهی که در دیدگاه نویسنده، اولیا خوانده شده اند، بیان گردیده است:

(1) چون به مقام رضا نائل شده اند، تغییر قضای الهی را طلب نمی کنند.

(2) چون خیر و شرّ خود را نمی شناسند، چیزی را بد نمی دانند تا برای دفع آن دعا کنند.

(3) تن دادن به قضای الهی برایشان لذّت بخش تر از رسیدن به خواسته خودشان است.

(4) چون خود را نمی بینند، اصلاً خواست و اراده ای ندارند که بخواهند براساس آن از خداوند چیزی را طلب کنند.

نویسنده وجه چهارم را تفسیر مرتبه سوم توکّل از دیدگاه غزّالی می داند و در مقام توضیح می گوید:

توکّل از نظر غزّالی سه مرتبه دارد: مرتبه اوّل توکّل چنان است که کسی بر وکیل خود اعتماد کند. مرتبه دوم، توکّل طفل بر مادر خویش است که جز0.