مناجات منتظران جلد 1 صفحه 67

1- بحارالانوار، ج93، ص362، ح1، به نقل از الخصال.

2- همان، ص363، ح2، به نقل از معانی الاخبار.

هر دو بیان عام است و ظاهر آن شامل هر دعایی از هرکس می شود. اگر همین معنای عام مقصود امام علیه السلام باشد باید بگوییم: آری، هر دعایی اجابتی دارد به این معنا که هر دعایی از جانب خداوند پاسخ داده می شود، امّا البتّه پاسخ ها با هم متفاوت و گاهی متضاد هستند. با بیان دو مثال، مطلب را توضیح می دهیم.

مثال اوّل: امام باقر علیه السلام فرمودند:

اِنّ اللهَ تبارَکَ وَ تَعالی اِذا اَحَبَّ عَبداً غَتَّهُ بِالبَلاءِ غَتّاً وَ ثَجَّهُ بِالبَلاءِ ثَجّاً فاذا دَعاهُ قال: لَبَّیکَ عَبدی...(1)

هرگاه خدای متعال بنده ای را دوست بدارد، او را در بلا غوطه ور می سازد و بلا را همچون سیل بر او سرازیر می کند. پس وقتی خدا را بخواند، می فرماید: لبّیک ای بنده من.

ادامه حدیث را در همین فصل نقل خواهیم کرد، ولی با همین مقداری که نقل گردید معلوم می شود که خداوند در این حالت پاسخ مثبت به بنده اش می دهد. این پاسخ مثبت به پنج صورت ممکن است باشد که در ادامه تفصیل آنها را بیان خواهیم کرد. پس لبّیک گفتن خدا به بنده در این فرض در واقع ترتیب اثر مثبت دادن به خواسته اوست. این گونه اجابت را «اجابت مثبت» می نامیم.

امّا گاهی عکس این حالت است، یعنی خداوند پاسخ می دهد، امّا پاسخی که به ضرر دعاکننده می باشد. در واقع به دعای شخص ترتیب اثر منفی می دهد. مثال دوم همین حالت را بیان می کند. ائمّه اطهار علیهم السلام نقل کرده اند که خدای متعال پیامبر بزرگ خود عیسی علیه السلام را چنین موعظه فرمود:

یا عیسی قُل لِظَلَمهِ بَنی اِسرائیلَ: لاتَدعُونی و السُّحتُ تَحتَ اَقدامِکُم وَ الاَصنامُ فی بُیُوتِکُم فإنّی آلَیتُ اَن اُجیبَ مَن دَعانی و اِنَّ اجابَتی إیّاهم لَعنٌ لَهُم حتّی یَتَفَرَّقُوا.(2)ی.