- پیشگفتار 1
- واژه ها و اصطلاحات اساسی 7
- فصل اول: مفاهیم 7
- مقدمه 7
- بخش نخست: مفاهیم و مبانی 7
- اشاره 7
- ـ ظهور حضرت مهدی عجل الله فرجه 8
- ـ قیام حضرت مهدی عجل الله فرجه 9
- اشاره 9
- یک بررسی مهم 9
- قیام پس از ظهور 10
- خروج مهدی علیه السلام شبیه بعثت پیامبر صلی الله علیه و آله 12
- نپذیرفتن توبه پس از آغاز قیام 12
- خروج حضرت مهدی عجل الله فرجه 13
- دیدگاه نگارنده 13
- حکومت حضرت مهدی عجل الله فرجه 14
- 1. مُلک 16
- واژگان حکومت 16
- اشاره 16
- 2. خلافت 17
- 3. دولت 17
- 5. ولایت 18
- 4. سلطنت 18
- فصل دوم: مبانی نظری نقش مردم در انقلاب جهانی حضرت مهدی علیه السلام 19
- الف) مبانی هستی شناختی 19
- مقدمه 19
- زمینه سازی قیام حضرت مهدی عجل الله فرجه 19
- اشاره 21
- ب) مبانی انسان شناختی 21
- 1. جانشینی خداوند 23
- 3. اراده و اختیار 24
- 2. آفریدهای دو ساحتی (ماهیت دوگانه) 24
- 4. فطرت یگانهپرستانه 25
- 5. شرافت و کرامت 26
- ج) مبانی جامعه شناختی 27
- جمعبندی و نتیجه گیری 27
- بخش دوم: مردم و حکومت جهانی مهدوی 28
- فصل اول: نقش مردم در زمینهسازی انقلاب جهانی حضرت مهدی عجل الله فرجه 28
- مقدمه 28
- نقش مردم در پیش یا پسافتادن ظهور 31
- دیدگاه نخست، اختیاری بودن 32
- اشاره 32
- بررسی روایت 33
- دیدگاه دوم، غیراختیاری بودن 35
- دیدگاه نگارنده 38
- اشاره 39
- اشاره 39
- آمادگی و زمینه سازی ظهور 39
- 1. زمینهسازان عام 39
- اشاره 40
- الف) در عرصه اعتقادی 40
- 1. شناخت امام زمان 41
- 2. پایداری در محبت اهل بیت علیهم السلام 42
- 3. پیروی از امامان پیشین علیهم السلام 43
- 4. بزرگداشت نام و یاد آن حضرت 43
- اشاره 43
- ب) در عرصه سیاسی 43
- ج) در عرصة اجتماعی 44
- پیوند مستمر با ولایت 44
- د) در عرصة نظامی و انتظامی 45
- 2. زمینهسازان خاص 48
- یک . پرچمهای سیاه 49
- دو بررسی کوتاه 49
- دو . موَطئون از مشرق 53
- نکتهها 54
- اشاره 55
- قیام و برپایی حکومت در عصر غیبت 55
- 1. طاغوتبودن پرچمداران قیام 56
- 2. شکست قیامهای پیش از ظهور 61
- 3. سکوت و خانهنشینی 64
- 4. سرزنش شتاب برای نابودی دشمنان 65
- بررسی و نتیجه گیری 66
- مقدمه 67
- فصل دوم: نقش مردم در قیام و پیروزی حضرت مهدی عجل الله فرجه 67
- اشاره 68
- 1. یاران و یاوران (برخی مردم) 68
- 1ـ1. یاران خاص 69
- اشاره 70
- زنان و یاری حضرت مهدی علیه السلام 73
- اشاره 74
- گونههای یاران خاص در روایات 74
- الف) أبدال 74
- ج) عصائب 76
- ب) اخیار 76
- د) نجبا 77
- ویژگی¬های روحی و معنوی 79
- اشاره 79
- 1. یگانه¬پرستی 79
- ویژگی های یاران 79
- 3. شجاعت 80
- 2. بصیرت 80
- 4. ولایتمداری 80
- 5. از خودگذشتگی 82
- 6. ساده¬زیستی 82
- 2. شمار محدود 84
- ویژگی¬های جسمی و ظاهری 84
- 1. جوان بودن 84
- 4. کارگزاری 85
- 3. توانمندی 85
- 2. تودة مردم 86
- 2-2 . یاوران 86
- دشمنان قیام 87
- اشاره 87
- یک. فراگیرترین نبرد حق و باطل 88
- دو. گونه شناسی دشمنان 88
- اشاره 89
- اشاره 89
- 1. غیر مسلمانان 89
- 2. برخی مسلمانان 90
- 1-2. یهودیان و مسیحیها 90
- 2-1. منافقان 91
- 2- 2. رفاه طلبان 91
- اشاره 91
- 2-3 . بهانهجویان 91
- امدادهای الهی و تلاش مردم 93
- اشاره 93
- 1. فرشتگان 94
- 2. انداختن ترس در دل دشمنان 95
- الف) طِی الاَرْض 96
- اشاره 96
- برخی امدادهای دیگر 96
- 3. نیروهای طبیعت 96
- ب) میراثهای پیامبران علیهم السلام 97
- نتیجه گیری 98
- فصل سوم: نقش و جایگاه مردم در حکومت جهانی حضرت مهدی عجل الله فرجه 99
- مقدمه 99
- قانونگزاری الهی 101
- مشروعیت الهی 101
- ویژگیهای حکومت حضرت مهدی عجل الله فرجه 101
- اشاره 101
- بهرهمندی از همة منابع 102
- گسترش عمومی دانش 102
- تعمیق خردورزی 102
- اشاره 103
- اشاره 104
- ب) از نگاه اصطلاح 104
- 1. مشروعیّت 104
- مفهوم شناسی 104
- الف) از نگاه لغت 104
- انواع مشروعیت الهی 105
- اشاره 105
- الف) از جنبة هستیشناختی 106
- ب) از جنبه انسانشناختی 106
- 2. مقبولیت (پذیرش مردم) 107
- اشاره 107
- مشروعیت الهی، مقبولیت مردمی 109
- بیعت و رأیدادن، تفاوتها و شباهتها 111
- پذیرش حاکمیت، اجابت درخواست مردم 112
- یک. حقوق مردم بر امام 113
- 1. نیکخواهی 113
- اشاره 113
- اشاره 113
- 3. مشارکت مردمی 113
- 3. آموزش همگانی 114
- 2. رفاه و آسایش 114
- 5. رشد و تربیت 115
- 1. استواری بر بیعت 115
- 4. گسترش خردورزی 115
- دو. حقوق امام بر مردم 115
- 2. نیکخواهی در امور حکومت 116
- سازوکار مشارکت مردم در حکومت مهدوی 116
- 3. فرمانبرداری 116
- اشاره 117
- پایههای بیعت 118
- چگونگی و چیستی بیعت 118
- اشاره 121
- آثار بیعت 121
- 2. پذیرش ولایت 122
- 3. یادآوری وظیفه 122
- 4. تأکید بر وفاداری 122
- 1. اظهار آمادگی 122
- بیعت با امام مهدی علیه السلام، از نگاه روایات 123
- اشاره 123
- اشاره 123
- 1. بیعتکنندگان 123
- 1ـ1. بیعت جبرئیل فرشتة وحی 123
- 1ـ 2.بیعت یاران خاص(سیصد و سیزده نفر)؛ 124
- 1ـ3. برخی از مردم 125
- 2. مکان بیعت 126
- یک بررسی کوتاه در بیعتنامه 127
- 3. مفاد بیعت 127
- اشاره 127
- 1. استناد 129
- 1-1. از جهت منبع: 129
- 2. از نظر محتوا 130
- 1-2. از جهت سند: 130
- مشارکت در پیشبرد کارهای حکومت 131
- نقش مردم در تصمیمگیری 137
- کارگزاران حکومت 138
- اشاره 140
- یک . شیعیان راستین، برخی از کارگزاران 140
- گونههایی از کارگزاران از نگاه روایات 140
- اشاره 141
- سه . سخنگوی حضرت مهدی علیه السلام 141
- دو . برخی رجعت کنندگان، کارگزاران حضرت 141
- 1. کارگزاران اقتصادی 141
- چهار . سیصد وسیزده نفر، کارگزاران حضرت 142
- اشاره 142
- کارگزاران قضایی 142
- 2. کارگزاران فرهنگی 142
- پنچ . پراکندگی کارگزاران حضرت 143
- نظارت مردم بر حکومت 143
- جمع بندی و نتیجهگیری 145
- آخرین سخن 147
- منابع و مآخذ 148
آن حضرت افزون بر اینکه در گزینش کارگزاران حکومت از جنبه شایستگی در مدیریت حساسیت نشان میدهد، نظارت ویژهای را نیز بر اعمال آنها، به کار میبندد.
امیر مؤمنان علیه السلام در بارة اهتمام حضرت مهدی علیه السلام به مسئولیتهای کارگزاران خود، میفرماید:
... أَلَا وَ فِی غَدٍ وَ سَیَأْتِی غَدٌ بِمَا لَا تَعْرِفُونَ یَأْخُذُ الْوَالِی مِنْ غَیْرِهَا عُمَّالَهَا عَلَی مَسَاوِئِ أَعْمَالِهَا؛(5)آگاه باشید که فردا ـ و که داند که فردا چه پیش آرد ـ فرمانروایی، که از این طایفه ـ امویان ـ نیست، کارگزاران حکومت را به جرم کردار زشتشان بگیرد و عذری از آنان نپذیرد.
از آنجایی که سخن روشن و صریحی در خصوص کارگزاران حضرت مهدی علیه السلام به طور مشخص در دست نیست، میتوان با توّجه به اهتمام حضرت مهدی عجل تعالی فرجه در پیروی از امیر مؤمنان علی علیه السلام، در همة امور، همة دستورالعملهای آن حضرت به کارگزاران خود را بخشی از دستورالعملهای حضرت مهدی علیه السلام به کارگزاران خود دانست.
بیش از سی نامه از هفتاد و نه نامه حضرت امیر در نهجالبلاغه به کارگزارانی نوشته شده که از جانب او در شهرهای گوناگون به کار گماشته شده بودند، از قبیل فرمانداران، مرزداران، فرماندهان سپاه، ماموران خراج و زکات و سایر کارگزاران. با ملاحظه متن نامهها، به خوبی میتوان دریافت که ایشان چگونه به کارهای مردم و امنیت آنها اهتمام داشته و از اینکه کارگزاران او در حوزهاختیار خود مرتکب خطا و انحراف شوند نگرانی داشته است؛ زیرا ازنظر وی، «بزرگترین خیانت، خیانت به امت است« و همت آن امام برآن بود تا مردم در حکومت او از ناحیة کارگزاران و مسوولان کارها در امنیت به سر ببرند.
بدون تردید، پدیدآوردن اصلاحات در جامعه و برپاداشتن عدالت و برپایی حکومت دینی بر پایة سیره و سنت پیامبر و اهل بیت او علیهم السلام، نیازمند یاران و کارگزاران پاک، زیرک، کاردان، شجاع و فداکار خواهد بود که با بینش درست نسبت به آموزههای اسلام و شناخت به امام خود، مطیع فرمانهای او بوده، به دستوراتش عمل کنند، در جنگها سستی نورزند و به دشمن پشت نکنند و در کارهای مردم صادقانه کوشش نمایند.
البته به نمونة این سختگیری بر کارگزاران و خدمتکاران پیشتر در دوران غیبت صغرای آن حضرت اینگونه اشاره شده است: حسن بن خفیف از پدرش نقل کند که (حضرت قائم علیه السلام) خدمتگزارانی به مدینه فرستاد (شاید غلامان خود حضرت بودهاند و برای خدمت مسجد و ضریح اعزام شدهاند) و همراه آنان دو خادم بودند (که غلام نبودند، بلکه اجیر شده بودند) حضرت به خفیف هم نامه نوشت که با آنها حرکت کند، چون به کوفه رسیدند، یکی از آن دو خادم شرابی مستکننده آشامید، از کوفه بیرون نرفته بودند که از سامره نامه آمد: حَتَّی وَرَدَ کِتَابٌ مِنَ الْعَسْکَرِ بِرَدِّ الْخَادِمِ الَّذِی شَرِبَ الْمُسْکِرَ وَ عُزِلَ عَنِ الْخِدْمَةِ؛(6)خادمی که شراب آشامیده، برگردانیده و از خدمت برکنار شد.
1- انبیا (21)، آیه 105.
2- محمد باقر مجلسی، بحار الانوار، ج9، ص 126.
3- البستوی، عبد العلیم عبد العظیم، المهدی المنتظر فی ضوء الاحادیث و الآثار الصحیحة، ص 208.