تا ظهور: پژوهشی جامع پیرامون آموزه و مباحث مهدویت صفحه 189

پاسخ ها:

از آن جا که دانشورانی مانند ابوعلی حائری در منتهی المقال، از این اشکال پاسخ داده اند مشخص می شود که اشکال یاد شده، پیش از آقای شوشتری نیز مطرح بوده و او، آن را پذیرفته و بازگو کرده است.

ابوعلی حائری می گوید: پاسخ این اشکال روشن تر از آن است که بیان شود و دو پاسخ بدین قرار می دهد:

1. قرآن، بطن هایی دارد و چه بسا، آیه ای به تفاسیر متعدد؛ بلکه متضاد و متناقض، تفسیر شود. کسانی که در روایات و احادیث، به تحقیق و بررسی پرداخته و در این خصوص تفحّص داشته اند، این مطلب را می پذیرند و هیچ کس منکر این معنا نیست.(1)

سپس، نمونه هایی از تفسیر حروف مقطّعه و برخی کلمات را به شرح زیر بیان می کند و می گوید: در تفسیر «حم(2)، عسق(3)» آمده است: حم: یعنی: حتم؛ عین: یعنی عذاب؛ منظور از سین: سنین مانند سنین حضرت یوسف علیه السلام »؛ قاف: قذف و ناپدید شدن و به زمین فرورفتن سفیانی و یارانش، در آخرالزمان می باشد.

در تفسیر (آلم(4) غُلِبَت الرّوُم)(5) آمده است: منظور از روم، بنی امیّه اند.

در تفسیر «طه»(6) وارد شده است: مقصود، طهارت و پاکی اهل بیت از پلیدی ها است.

در تفسیر (وَالنجم و الشجَرُ یَسجُدان)(7) آمده است: منظور از النجم: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم؛ و مقصود از الشجر: امام علی علیه السلام است.

در تفسیر (وَالفجر)(8) آمده است: منظور از فجر، حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف است. (وَلَیال عَشر): ائمّه اند که نخستین فرد آن ها امام حسن علیه السلام می باشد (وَالشفع): یعنی حضرت فاطمه و حضرت علی علیه السلام. منظور از (والوتر): خداوند می باشد. (و

1- منتهی المقال، ج 3، ص 328.
2- سوره شوری، آیه 1.
3- سوره شوری، آیه 2.
4- سوره روم، آیه 1.
5- سوره روم، آیه 2.
6- سوره طه، آیه 1.
7- سوره رحمن، آیه 6.
8- سوره فجر، آیه 1.