- فصل اول: دلایل غیبت 3
- اشاره 3
- مقدّمه 4
- مرحله نخست: علل غیبت در روایات 5
- اشاره 12
- مرحله دوم: بررسی سندی و دلالی روایات 12
- بررسی نخستین روایت: اجرای شیوه پیامبران علیهم السلام در مورد حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 13
- اشاره 23
- روایات مذمّت سدیر 23
- شواهدی از روایاتِ امام صادق علیه السلام 26
- شواهدی از روایاتِ امام زین العابدین علیه السلام 28
- شواهدی از روایاتِ امام باقر علیه السلام 28
- شاهدی از روایاتِ امام رضا علیه السلام 29
- غیبت ها و پنهان شدن پیامبران 33
- اشاره 36
- فصل دوم: حکم تسمیه و ذکر نام شریف حضرت ولی عصر علیه السلام 36
- قائلین به حرمت 40
- اشاره 40
- اشاره 40
- 1. علاّمه مجلسی 40
- بررسی گفته دانشمندان و فقیهان 40
- توجیهات علاّمه مجلسی 42
- 2. محدّث نوری 46
- 1. شیخ حُرّ عامِلی 50
- اشاره 50
- دیدگاه قائلین به جواز 50
- 1. باب احتضار 51
- 2. باب دفن 52
- 3. باب عقیقه 53
- 5. ابواب ذکر 54
- 4. باب مزارات 54
- 2. محقق إربلی 55
- 3. فیض کاشانی 56
- 5. صاحب مکیال المکارم 57
- 6. آیت الله مکارم شیرازی 57
- 4. شیخ صدوق 57
- فصل سوم: نهی از قیام در بوته نقد و تحلیل روایی 61
- اشاره 61
- اشاره 62
- روایت نخست 62
- دلالت و توجیه روایت 64
- روایت دوم 68
- اشاره 68
- بررسی سند روایت 68
- اشاره 68
- 1. ضعف راوی 69
- 2. وثاقت وی 69
- طریق دیگر حدیث 70
- بررسی نخستین طریق نعمانی 71
- بررسی طریق سوم 72
- بررسی طریق دوم نعمانی 72
- مناقشه نخست 73
- بررسی دلالت روایت 73
- مناقشه دوم 76
- مناقشه سوم 77
- روایات دیگر 78
- سند روایت 81
- دلالت حدیث 82
- فصل چهارم: جریان غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در سرداب سامرا 83
- اشاره 83
- گفتار علمای اهل سنّت در مورد سرداب سامرا 84
- شبهات مخالفین در مورد سرداب سامرا 84
- اشاره 84
- موضع گیری علمای شیعه در برابر این تهمت 86
- اشاره 87
- قضیه سرداب در منابع شیعی 87
- دو پرسش 87
- اشکالات وارده بر احادیث «الخرائج و الجرایح» 89
- اشاره 89
- نقل جریان سرداب در «المزار» ابن مشهدی 91
- تحقیقی پیرامون ابن مشهدی و کتاب «المزار» 92
- اشاره 92
- سخن ابن مشهدی پیرامون سرداب 92
- اشاره 93
- اشکال نخست: بنائی و صغروی 93
- دیدگاه آیه الله العظمی خوئی 93
- اشکال دوّم: مبنائی و کبروی 93
- دیدگاه شیخ آقابزرگ تهرانی 94
- مشایخ «المزار» 95
- اشاره 95
- شیوه تألیف «المزار» 95
- اشاره 95
- دیدگاه محدّث نوری 95
- دیدگاه محدث نوری در مورد مؤلف 96
- دیدگاه ما 97
- الف. آیا ظهور حضرت ولی عصر علیه السلام از سرداب است. 98
- اتهامات اهل سنّت به شیعه پیرامون سرداب 98
- ب. آیا حضرت ولی عصر علیه السلام در سرداب زندگی می کند؟ 101
- خاتمه بحث 104
- فصل پنجم: بررسی جریان «قرقیسیا» یا «آرمگدون» 106
- اشاره 106
- اشاره 107
- نظریه «زبیدی» پیرامون «قرقیسیا» 107
- الف) در شمال غربی عراق 108
- اشاره 108
- محور نخست: محدوده جغرافیائی «قرقیسیا» 108
- ب) در شمال فلسطین 109
- اشاره 109
- محور دوّم: «قرقیسیا» در روایات عامه 110
- نگاهی به «مگدون» یا تعبیر عِبری آن «مجدّون» 110
- اشاره 110
- تحقیقی رجالی پیرامون نُعیم ابن حمّاد 110
- اشاره 116
- تحقیقی پیرامون «عبدالله بن لهیعه». 116
- 1. ذهبی 116
- دیدگاه علمای اهل سنّت درباره کعب 121
- دیدگاه شیعه درباره کعب 123
- اشاره 125
- محور سوّم: «قرقیسیا» در روایات شیعه 125
- نخستین روایت، از روضه کافی 125
- اشاره 125
- محور نخست: مؤلف روضه کیست؟ 126
- محور دوّم: سند روایت روضه کافی 128
- محور سوّم: بررسی دلالت روایت 129
- روایت دوم 130
- بحث رجالی 131
- اشاره 131
- روایت سوّم 131
- توثیقات محمّد بن سنان 133
- روایت چهارم 134
- روایت پنجم 135
- اشاره 137
- فصل ششم: جریان حضرت نرگس 137
- فشرده روایت 138
- اشاره 138
- بررسی روایتی، درباره مادر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 138
- بررسی کتاب های ناقل این روایت 140
- اشاره 143
- الف. بِشر بن سلیمان نخّاس 143
- بررسی سند این روایت 143
- ب _ محمّد بن بحر شیبانی 146
- اشکالات وارده بر سند و دلالت این روایت 150
- تأییدی از مامقانی 153
- فصل هفتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله (اشعری) قمی (1) 155
- اشاره 155
- بخش نخست. خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی 156
- اشاره 156
- نخستین اشکال 157
- دومین اشکال 158
- اشاره 158
- دیدار جمال دلربای محبوب 160
- ورود آن دو، به محضر امام علیه السلام 160
- مسئلهِ حدیث غار 166
- سبب اسلام آوردن بعضی از صحابه 167
- جامه پیرزن، سجّاده امام 168
- وداع با حضرت 168
- بخش دوم. اسناد و کتاب های ناقل این حدیث 169
- اشاره 173
- بخش سوم. نقد و بررسی سندی و دلالی 173
- اشکال اول. ملاقات سعد بن عبدالله قمّی با امام حسن عسکری علیه السلام ثابت نیست. 174
- اشکالات و پاسخ ها 174
- اشکال دوم. سند حدیث غریب و غیرمعروف است 177
- اشکال سوم. سند حدیث ضعیف است 178
- اشاره 178
- تحقیق در رجال حدیث 178
- 1. محمّد بن علی بن محمّد بن حاتم نوفلی معروف به کرمانی. 179
- 2. احمد بن عیسی وشّا 179
- 4. محمد بن بحر بن سهل شیبانی 180
- 3. احمد بن طاهر قمّی 180
- 1. عبدالباقی بن یزداد بن عبدالله بزّاز 182
- 2. عبدالله بن محمّد ثعالبی 183
- 3. احمد بن محمّد بن یحیی عطّار 183
- اشکال چهارم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ صدوق خود، آن را در کتاب من لایحضره الفقیه نقل نکرده است؟ 184
- اشکال ششم. تشکیک طوسی در نقل روایت سعد از امام حسن علیه السلام 185
- اشکال پنجم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ طوسی آن را در کتاب الغیبه نیاورده است؟ 185
- فصل هشتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی (2) 187
- اشاره 187
- اشکال نخست 188
- اشاره 188
- اشاره 188
- نقد و بررسی دلالی 188
- 1. تفسیر ثعلبی 191
- 2. تفسیر دُرّالمنثور سیوطی 191
- بررسی روایی تفسیر «کهیعص» 191
- 4. تفسیر برهان 192
- 3. تفسیر مجمع البیان طبرسی 192
- 5. تفسیر قمّی 194
- اشاره 195
- 6. تفسیر نورالثَقَلین 195
- اشکال دوم. تفسیر فاحشه مبینه 195
- روایات 196
- سخنان فقها 197
- اشکال سوم. تفسیر سحق 198
- اشکال چهارم. «فاخلَع نَعلیک» 199
- اشکال پنجم. تفاوت دو محبت 201
- اشکال ششم. بازی با مقام امامت سازگاری ندارد 202
- اشکال هفتم. انار طلایی مناسب دنیاپرستان است 207
- اشکال هشتم. اطلاع یهود از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 209
- فصل نهم: درنگی در روایات قتل های آغازین 212
- اشاره 212
- اندیشه تفریط گرایی در کشتارِ هنگام ظهور 214
- اندیشه افراط گرایی در کشتار به هنگام ظهور 217
- رفتار امام علیه السلام با دشمنان 221
- تربیت سپاهیان و تدارک مقدّمات جنگ 222
- اشاره 222
- قاطعیّت امام در رویارویی با دشمنان 223
- اشاره 223
- تجهیزات جنگی و وسایل دفاعی 223
- جنگ و کشتار 225
- اشاره 225
- مدّت جنگ ها 227
- قاطعیّت امام، در برخورد با اشخاص و گروه های مختلف 228
- اشاره 228
- اشاره 230
- 1. قوم عرب 230
- الف. اهل مکّه و دشمنی با اهل بیت علیهم السلام 231
- ب. برنامه نو و ناسازگاری عرب 232
- ج. آغاز قیام و نخستین پایگاه دشمن 233
- ه_. اهل مدینه و جانشین امام 235
- د. اهل مکّه و جانشین امام 235
- و. آمار کشته شدگان قریش و سابقه آنان 236
- 2. مردم عراق 238
- 3. اهل کتاب 240
- الف. زیدیّه 241
- اشاره 241
- 4. فرقه های انحرافی 241
- ب. بَتْرِیّه 242
- ج. خوارج 243
- د. مُرجئه 243
- 5. ناصبی ها 244
- ه. مقدّس نماها 244
- 6. منافقان 245
- قاطعیّت امام در برخورد با خودی ها 246
- اشاره 249
- فصل دهم:سفارت و نیابت خاصه 249
- دوّمین محور (شهرت روایی) 250
- نخستین محور 250
- سوّمین محور (فقه الحدیث) 250
- اشاره 250
- اشاره 251
- محور نخست 251
- بررسی سندی پیام شریف 253
- محور دوم: شهرت روایی 255
- توجیه نخست 257
- اشاره 257
- محور سوم: فقه الحدیث و توجیهات ششگانه نوری 257
- توجیه دوّم 258
- توجیه سوم 258
- توجیه چهارم 260
- توجیه پنجم 260
- توجیه ششم 266
- خلاصه بحث 270
- فصل یازدهم: بررسی سرگذشت ابن مهزیار 272
- اشاره 272
- اشاره 273
- محور نخست: بیان اصل سرگذشت 273
- نقل اول 274
- نقل دوم 279
- نقل سوم 282
- نقل چهارم 286
- محور دوم: راوی این سرگذشت کیست؟ 289
- محور سوم: بررسی متن و محتوی 292
- نتیجه 299
- فصل دوازدهم: پایگاه زمینه سازان ظهور و تاریخ تأسیس آن 300
- اشاره 300
- پیدایش قم 301
- علّت نامگذاری قم 304
- اشاره 304
- دیدگاه مورد قبول 310
- منابع روایی 310
- اشاره 310
- 1. کتاب تاریخ قم 311
- آشنایی با مولّف آن 311
- آشنایی با کتاب تاریخ قم 312
- دیدگاه علما در مورد کتاب تاریخ قم 314
- 2. کتاب البلدان تألیف ابن الفقیه 315
- اشاره 315
- دسته بندی روایات 316
- بیان چهار نکته پیش از بررسی روایات 316
- بررسی متن و سند 319
- روایت اول: خروج سیّد حسنی 332
- اشاره 332
- تهاجم، یورش و ناامنی قم در آخرالزمان 332
- اشکالات روایت حسنی 333
- سه شاهد روایی در مدح سیّد حسنی 334
- گرفتاری قم در صورت خیانت … 337
- گرفتاری جوانان قم … 337
1. روایاتی که از طریق عامه و از نَبَویّات است و بیش تر آن ها، مشکل سندی دارند، به گونه ای که بعضی از آن ها، مرسل و برخی به پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم منتهی نمی شوند؛ بلکه از فردی مانند کعب الأحبار که در زمان آن حضرت مسلمان نشده بود، نقل شده است.
بخش عمده این روایات، از اسرائیلیات است که با اهداف گوناگون، وارد کتاب های روایی شده است. دانشمندانی از اهل تسنّن، مانند ابن کثیر، وقتی به روایات نقل شده از امثال کعب الأحبار می رسد، می گوید: خدا، ما را از این همه اخبار دروغی که وارد تفسیرها و کتاب های روایی و … کرده اند، بی نیاز گرداند ….(1)
2. روایاتی که از طُرق اهل بیت علیهم السلام نقل شده و یا در کتاب های شیعه ذکر گردیده است. در این کتاب ها، اخبار از حضرات معصومین علیهم السلام منقول است و بعض دیگر از روایاتِ نقل شده، به اهل بیت علیهم السلام منتهی نمی شود. مانند اخبار معمّرین که شیخ صدوق آن ها را در کتاب کمال الدین از اهل تسنّن نقل کرده است.
اندیشه تفریط گرایی در کشتارِ هنگام ظهور
گروهی بر آن اند که امام زمان به هنگام ظهور، از طریق ولایت و تصرّف تکوینی، همه آفریده ها را مطیع و مسخّر می کند و کارها را با اعجاز و امور غیرعادی انجام می دهد. از این رو، کشتار و اعدام، بسیار اندک خواهد بود. برای روشن شدن مطلب و دریافت پاسخ، به احادیثی از امام باقر و امام صادق علیهما السلام متمسّک می شویم.
حدیث 1. «… عَن بشیر بن أبی أراکَهَ النَبّالِ _ و لفظ الحدیث علی روایهِ ابن عقده _ قالَ: لَمّا قَدِمْتُ المدینه إِنْتَهَیْتُ إلی مَنزِلَ أبی جعفرِ الباقِر علیه السلام … قُلتُ: (إنَّهُمْ) یقولون: إنَّهُ إذا کان ذلِکَ اسْتَقامَتْ لَهُ الاُمُورُ فَلا یُهْریقُ مِحْجَمَهَ دَم. فَقالَ: کَلاَّ! والَّذی نَفسی بِیَدِهِ! حَتَی نَمسَحَ وَ أنتُم العَرَقَ و العَلَقَ. وَ أوْمأ بِیَدِهِ إلی جَبْهَتِهِ(2)؛ بشیر بن ابی
1- ر.ک: تفسیر ابن کثیر، ج 3، ص 379 _ دارالمعرفه بیروت؛ حاشیه سیر اعلام النبلاء، ج 3، ص 339.
2- غیبت، نعمانی، ص 283، باب 15، إثبات الهداه، ج 3، ص 543؛ بحار الانوار، ج 52، ص 356؛ معجم احادیث الامام المهدی، ج 3، ص 305.