- فصل اول: دلایل غیبت 3
- اشاره 3
- مقدّمه 4
- مرحله نخست: علل غیبت در روایات 5
- مرحله دوم: بررسی سندی و دلالی روایات 12
- اشاره 12
- بررسی نخستین روایت: اجرای شیوه پیامبران علیهم السلام در مورد حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 13
- روایات مذمّت سدیر 23
- اشاره 23
- شواهدی از روایاتِ امام صادق علیه السلام 26
- شواهدی از روایاتِ امام باقر علیه السلام 28
- شواهدی از روایاتِ امام زین العابدین علیه السلام 28
- شاهدی از روایاتِ امام رضا علیه السلام 29
- غیبت ها و پنهان شدن پیامبران 33
- اشاره 36
- فصل دوم: حکم تسمیه و ذکر نام شریف حضرت ولی عصر علیه السلام 36
- قائلین به حرمت 40
- بررسی گفته دانشمندان و فقیهان 40
- اشاره 40
- اشاره 40
- 1. علاّمه مجلسی 40
- توجیهات علاّمه مجلسی 42
- 2. محدّث نوری 46
- 1. شیخ حُرّ عامِلی 50
- دیدگاه قائلین به جواز 50
- اشاره 50
- 1. باب احتضار 51
- 2. باب دفن 52
- 3. باب عقیقه 53
- 5. ابواب ذکر 54
- 4. باب مزارات 54
- 2. محقق إربلی 55
- 3. فیض کاشانی 56
- 5. صاحب مکیال المکارم 57
- 4. شیخ صدوق 57
- 6. آیت الله مکارم شیرازی 57
- اشاره 61
- فصل سوم: نهی از قیام در بوته نقد و تحلیل روایی 61
- اشاره 62
- روایت نخست 62
- دلالت و توجیه روایت 64
- روایت دوم 68
- اشاره 68
- بررسی سند روایت 68
- اشاره 68
- 2. وثاقت وی 69
- 1. ضعف راوی 69
- طریق دیگر حدیث 70
- بررسی نخستین طریق نعمانی 71
- بررسی طریق سوم 72
- بررسی طریق دوم نعمانی 72
- بررسی دلالت روایت 73
- مناقشه نخست 73
- مناقشه دوم 76
- مناقشه سوم 77
- روایات دیگر 78
- سند روایت 81
- دلالت حدیث 82
- اشاره 83
- فصل چهارم: جریان غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در سرداب سامرا 83
- اشاره 84
- گفتار علمای اهل سنّت در مورد سرداب سامرا 84
- شبهات مخالفین در مورد سرداب سامرا 84
- موضع گیری علمای شیعه در برابر این تهمت 86
- اشاره 87
- دو پرسش 87
- قضیه سرداب در منابع شیعی 87
- اشکالات وارده بر احادیث «الخرائج و الجرایح» 89
- اشاره 89
- نقل جریان سرداب در «المزار» ابن مشهدی 91
- سخن ابن مشهدی پیرامون سرداب 92
- تحقیقی پیرامون ابن مشهدی و کتاب «المزار» 92
- اشاره 92
- دیدگاه آیه الله العظمی خوئی 93
- اشکال نخست: بنائی و صغروی 93
- اشکال دوّم: مبنائی و کبروی 93
- اشاره 93
- دیدگاه شیخ آقابزرگ تهرانی 94
- شیوه تألیف «المزار» 95
- اشاره 95
- دیدگاه محدّث نوری 95
- مشایخ «المزار» 95
- اشاره 95
- دیدگاه محدث نوری در مورد مؤلف 96
- دیدگاه ما 97
- اتهامات اهل سنّت به شیعه پیرامون سرداب 98
- الف. آیا ظهور حضرت ولی عصر علیه السلام از سرداب است. 98
- ب. آیا حضرت ولی عصر علیه السلام در سرداب زندگی می کند؟ 101
- خاتمه بحث 104
- اشاره 106
- فصل پنجم: بررسی جریان «قرقیسیا» یا «آرمگدون» 106
- نظریه «زبیدی» پیرامون «قرقیسیا» 107
- اشاره 107
- الف) در شمال غربی عراق 108
- اشاره 108
- محور نخست: محدوده جغرافیائی «قرقیسیا» 108
- ب) در شمال فلسطین 109
- اشاره 109
- محور دوّم: «قرقیسیا» در روایات عامه 110
- نگاهی به «مگدون» یا تعبیر عِبری آن «مجدّون» 110
- اشاره 110
- تحقیقی رجالی پیرامون نُعیم ابن حمّاد 110
- 1. ذهبی 116
- اشاره 116
- تحقیقی پیرامون «عبدالله بن لهیعه». 116
- دیدگاه علمای اهل سنّت درباره کعب 121
- دیدگاه شیعه درباره کعب 123
- محور سوّم: «قرقیسیا» در روایات شیعه 125
- نخستین روایت، از روضه کافی 125
- اشاره 125
- اشاره 125
- محور نخست: مؤلف روضه کیست؟ 126
- محور دوّم: سند روایت روضه کافی 128
- محور سوّم: بررسی دلالت روایت 129
- روایت دوم 130
- روایت سوّم 131
- بحث رجالی 131
- اشاره 131
- توثیقات محمّد بن سنان 133
- روایت چهارم 134
- روایت پنجم 135
- فصل ششم: جریان حضرت نرگس 137
- اشاره 137
- اشاره 138
- فشرده روایت 138
- بررسی روایتی، درباره مادر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 138
- بررسی کتاب های ناقل این روایت 140
- الف. بِشر بن سلیمان نخّاس 143
- اشاره 143
- بررسی سند این روایت 143
- ب _ محمّد بن بحر شیبانی 146
- اشکالات وارده بر سند و دلالت این روایت 150
- تأییدی از مامقانی 153
- فصل هفتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله (اشعری) قمی (1) 155
- اشاره 155
- بخش نخست. خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی 156
- اشاره 156
- نخستین اشکال 157
- دومین اشکال 158
- اشاره 158
- ورود آن دو، به محضر امام علیه السلام 160
- دیدار جمال دلربای محبوب 160
- مسئلهِ حدیث غار 166
- سبب اسلام آوردن بعضی از صحابه 167
- جامه پیرزن، سجّاده امام 168
- وداع با حضرت 168
- بخش دوم. اسناد و کتاب های ناقل این حدیث 169
- بخش سوم. نقد و بررسی سندی و دلالی 173
- اشاره 173
- اشکالات و پاسخ ها 174
- اشکال اول. ملاقات سعد بن عبدالله قمّی با امام حسن عسکری علیه السلام ثابت نیست. 174
- اشکال دوم. سند حدیث غریب و غیرمعروف است 177
- تحقیق در رجال حدیث 178
- اشاره 178
- اشکال سوم. سند حدیث ضعیف است 178
- 1. محمّد بن علی بن محمّد بن حاتم نوفلی معروف به کرمانی. 179
- 2. احمد بن عیسی وشّا 179
- 4. محمد بن بحر بن سهل شیبانی 180
- 3. احمد بن طاهر قمّی 180
- 1. عبدالباقی بن یزداد بن عبدالله بزّاز 182
- 2. عبدالله بن محمّد ثعالبی 183
- 3. احمد بن محمّد بن یحیی عطّار 183
- اشکال چهارم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ صدوق خود، آن را در کتاب من لایحضره الفقیه نقل نکرده است؟ 184
- اشکال پنجم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ طوسی آن را در کتاب الغیبه نیاورده است؟ 185
- اشکال ششم. تشکیک طوسی در نقل روایت سعد از امام حسن علیه السلام 185
- اشاره 187
- فصل هشتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی (2) 187
- نقد و بررسی دلالی 188
- اشاره 188
- اشکال نخست 188
- اشاره 188
- 1. تفسیر ثعلبی 191
- 2. تفسیر دُرّالمنثور سیوطی 191
- بررسی روایی تفسیر «کهیعص» 191
- 4. تفسیر برهان 192
- 3. تفسیر مجمع البیان طبرسی 192
- 5. تفسیر قمّی 194
- اشاره 195
- 6. تفسیر نورالثَقَلین 195
- اشکال دوم. تفسیر فاحشه مبینه 195
- روایات 196
- سخنان فقها 197
- اشکال سوم. تفسیر سحق 198
- اشکال چهارم. «فاخلَع نَعلیک» 199
- اشکال پنجم. تفاوت دو محبت 201
- اشکال ششم. بازی با مقام امامت سازگاری ندارد 202
- اشکال هفتم. انار طلایی مناسب دنیاپرستان است 207
- اشکال هشتم. اطلاع یهود از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 209
- فصل نهم: درنگی در روایات قتل های آغازین 212
- اشاره 212
- اندیشه تفریط گرایی در کشتارِ هنگام ظهور 214
- اندیشه افراط گرایی در کشتار به هنگام ظهور 217
- رفتار امام علیه السلام با دشمنان 221
- تربیت سپاهیان و تدارک مقدّمات جنگ 222
- اشاره 222
- اشاره 223
- قاطعیّت امام در رویارویی با دشمنان 223
- تجهیزات جنگی و وسایل دفاعی 223
- جنگ و کشتار 225
- اشاره 225
- مدّت جنگ ها 227
- قاطعیّت امام، در برخورد با اشخاص و گروه های مختلف 228
- اشاره 228
- 1. قوم عرب 230
- اشاره 230
- الف. اهل مکّه و دشمنی با اهل بیت علیهم السلام 231
- ب. برنامه نو و ناسازگاری عرب 232
- ج. آغاز قیام و نخستین پایگاه دشمن 233
- ه_. اهل مدینه و جانشین امام 235
- د. اهل مکّه و جانشین امام 235
- و. آمار کشته شدگان قریش و سابقه آنان 236
- 2. مردم عراق 238
- 3. اهل کتاب 240
- الف. زیدیّه 241
- 4. فرقه های انحرافی 241
- اشاره 241
- ب. بَتْرِیّه 242
- د. مُرجئه 243
- ج. خوارج 243
- 5. ناصبی ها 244
- ه. مقدّس نماها 244
- 6. منافقان 245
- قاطعیّت امام در برخورد با خودی ها 246
- فصل دهم:سفارت و نیابت خاصه 249
- اشاره 249
- سوّمین محور (فقه الحدیث) 250
- دوّمین محور (شهرت روایی) 250
- اشاره 250
- نخستین محور 250
- محور نخست 251
- اشاره 251
- بررسی سندی پیام شریف 253
- محور دوم: شهرت روایی 255
- محور سوم: فقه الحدیث و توجیهات ششگانه نوری 257
- اشاره 257
- توجیه نخست 257
- توجیه دوّم 258
- توجیه سوم 258
- توجیه چهارم 260
- توجیه پنجم 260
- توجیه ششم 266
- خلاصه بحث 270
- فصل یازدهم: بررسی سرگذشت ابن مهزیار 272
- اشاره 272
- محور نخست: بیان اصل سرگذشت 273
- اشاره 273
- نقل اول 274
- نقل دوم 279
- نقل سوم 282
- نقل چهارم 286
- محور دوم: راوی این سرگذشت کیست؟ 289
- محور سوم: بررسی متن و محتوی 292
- نتیجه 299
- فصل دوازدهم: پایگاه زمینه سازان ظهور و تاریخ تأسیس آن 300
- اشاره 300
- پیدایش قم 301
- اشاره 304
- علّت نامگذاری قم 304
- دیدگاه مورد قبول 310
- اشاره 310
- منابع روایی 310
- آشنایی با مولّف آن 311
- 1. کتاب تاریخ قم 311
- آشنایی با کتاب تاریخ قم 312
- دیدگاه علما در مورد کتاب تاریخ قم 314
- اشاره 315
- 2. کتاب البلدان تألیف ابن الفقیه 315
- دسته بندی روایات 316
- بیان چهار نکته پیش از بررسی روایات 316
- بررسی متن و سند 319
- اشاره 332
- روایت اول: خروج سیّد حسنی 332
- تهاجم، یورش و ناامنی قم در آخرالزمان 332
- اشکالات روایت حسنی 333
- سه شاهد روایی در مدح سیّد حسنی 334
- گرفتاری جوانان قم … 337
- گرفتاری قم در صورت خیانت … 337
صدوق، مجلسی اوّل و دوم، فیض کاشانی و … خلاصه سخنانی را که در شرح روایات، از زمان شیخ صدوق تا امروز مطرح شده نقل می کنیم.
برای پاسخگویی به شبهات وارده از گوشه و کنار جهان اسلام، باید در مباحث حدیث شناسی، با آگاهی لازم و دست پُر، وارد میدان شویم.
محور نخست
اشاره
طبرسی می گوید: «اما الأبواب المرضیّون فأوّلهم الشیخ الموثوق به ابوعمرو عثمان بن سعید، نصبه اولاً ابوالحسن علی بن محمّد العسکری ثم ابنه ابو محمّد الحسن، فتولی القیام بأمورهما حال حیاتهما ثمّ بعد ذلک قام بأمر صاحب الزمان _ عجل الله تعالی فرجه الشریف _ و کان توقیعاته و جواب المسائل تخرج علی یدیه فلمّا مضی لسبیله قام ابنه ابو جعفر (محمّد) بن عثمان مقامه و ناب منابه فی جمیع ذلک، فلمّا مضی هو قام بذلک ابوالقاسم (حسین بن روح)، من بنی نوبخت. فلما مضی هو قام مقامه ابوالحسن (علی) بن محمّد السَمُری.»
سپس می گوید: «لم یقم أحد منهم بذلک إلاّ بنص علیه من صاحب الأمر _ عجل الله تعالی فرجه الشریف _ و نصب صاحبه الذی تقدّم علیه و لم تقبل الشیعه قولهم إلاّ بعد ظهور آیه معجزه تظهر علی ید کلّ واحد منهم من قبل صاحب الأمر تدّل علی صدق مقالتهم و صحه بابیَّتهِم. فلمّا حانَ سفر أبی الحسن السَمُری من الدنیا و قرب أجله قیل له: إلی من توصی؟ فأخرج إلیهم توقیعاً نسخته: بسم الله الرحمن الرحیم یا علی بن محمّد السَمُری أعظم الله أجر إخوانک فیک فإنّک میتٌ مابینک و بین ستّه أیّام. فاجمع أمرک و لاتوص إلی أحد فیقوم مقامک بعد وفاتک فقد وقعت الغیبه التامّه فلا ظهور إلاّ بعد إذن الله تعالی ذکره و ذلک بعد طول الأمد و قسوه القلوب و امتلاء الأرض جوراً و سیأتی إلی شیعتی من یدّعی المشاهده، ألا فمن ادّعی المشاهده، خروج السفیانی و الصیحه، فهو کذّاب مفتر و لاحول و لا قوّه إلاّ بالله العلی العظیم(1)؛ نخستین نماینده از نمایندگان مورد تأیید و رضایت شیخ ثقه، ابو عمرو، عثمان بن سعید است. این شخص را در آغاز امام هادی علیه السلام و سپس امام عسکری علیه السلام به نمایندگی تعیین کردند و عهده دار کارها و امور آن دو بزرگوار بود. پس از رحلت آنان، عهده دار امور حضرت
1- احتجاج، ج 2، ص 297.