تا ظهور: پژوهشی جامع پیرامون آموزه و مباحث مهدویت صفحه 316

دسته بندی روایات

علاّمه مجلسی در بحار، کتاب السماء و العالم 33 روایت در باب _ سرزمین های مورد ستایش و مورد مذمّت _ راجع به قم آورده که 2 روایت آن ها از کَشّی است _ قطعاً کتاب کشّی که همان کتاب اختیار معرفه الرجال تلخیص طوسی است در اختیار وی نبوده است. در کنار اشکالاتی که برخی معاصرین نظیر شوشتری بر این کتاب دارند. _ یک روایت نیز به یقین از کتاب البلدان و یا مختصر کتاب البلدان از ابن الفقیه همدانی [ابوعبدالله فقیه] نقل شده و بقیه روایات از کتاب تاریخ قم تألیف حسن بن محمد بن حسن قمّی منقول است. این روایات و تنظیم آن ها به شکل موضوعی در یک نگاه به چند دسته تقسیم می شوند:

1. حدود 14 روایت در ارتباط با مصونیّت قم در آخرالزمان؛ و قبل از ظهور حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف

2. سابقه قم در آغاز آفرینش جهان و زمین؛

3. دو یا سه حدیث در مورد دلیل نام گذاری قم؛

4. دو یا سه روایت مربوط به درگیری و خونریزی و اسارت در قم، در اثر دخالت و تهاجم نیروی بیگانه، یا هلاکت جوانهای این شهر در اثر معصیت؛

5. یک روایت حاکی از آغاز نهضت و انقلاب اسلامی، از قم؛

6. شش روایت در ارتباط با تعریف و تمجید از مردم قم؛

7. یک روایت درباره جهاد و درگیری مردم قم با یهودیان؛

8. دو روایت، در ارتباط با آغاز توسعه فرهنگی از قم؛ در این روایات آمده هر کس از اندیشه و اعتقاد ساکنان قم برخوردار باشد به او قمّی می گویند هر چند قمّی نباشد.

بیان چهار نکته پیش از بررسی روایات

نخستین نکته:

روایات مزبور را فقط تاریخ قم نقل کرده و تا کنون با تحقیقاتی که انجام پذیرفته بعد از تاریخ قم تا زمان علاّمه مجلسی کتابی که آن را نقل کرده باشد در اختیار ما نیست، تنها علاّمه مجلسی آن را در بحار آورده و مشخص نیست تا آن روز این کتاب