- فصل اول: دلایل غیبت 3
- اشاره 3
- مقدّمه 4
- مرحله نخست: علل غیبت در روایات 5
- مرحله دوم: بررسی سندی و دلالی روایات 12
- اشاره 12
- بررسی نخستین روایت: اجرای شیوه پیامبران علیهم السلام در مورد حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 13
- روایات مذمّت سدیر 23
- اشاره 23
- شواهدی از روایاتِ امام صادق علیه السلام 26
- شواهدی از روایاتِ امام باقر علیه السلام 28
- شواهدی از روایاتِ امام زین العابدین علیه السلام 28
- شاهدی از روایاتِ امام رضا علیه السلام 29
- غیبت ها و پنهان شدن پیامبران 33
- فصل دوم: حکم تسمیه و ذکر نام شریف حضرت ولی عصر علیه السلام 36
- اشاره 36
- بررسی گفته دانشمندان و فقیهان 40
- 1. علاّمه مجلسی 40
- قائلین به حرمت 40
- اشاره 40
- اشاره 40
- توجیهات علاّمه مجلسی 42
- 2. محدّث نوری 46
- دیدگاه قائلین به جواز 50
- اشاره 50
- 1. شیخ حُرّ عامِلی 50
- 1. باب احتضار 51
- 2. باب دفن 52
- 3. باب عقیقه 53
- 5. ابواب ذکر 54
- 4. باب مزارات 54
- 2. محقق إربلی 55
- 3. فیض کاشانی 56
- 5. صاحب مکیال المکارم 57
- 4. شیخ صدوق 57
- 6. آیت الله مکارم شیرازی 57
- فصل سوم: نهی از قیام در بوته نقد و تحلیل روایی 61
- اشاره 61
- روایت نخست 62
- اشاره 62
- دلالت و توجیه روایت 64
- اشاره 68
- روایت دوم 68
- اشاره 68
- بررسی سند روایت 68
- 1. ضعف راوی 69
- 2. وثاقت وی 69
- طریق دیگر حدیث 70
- بررسی نخستین طریق نعمانی 71
- بررسی طریق سوم 72
- بررسی طریق دوم نعمانی 72
- بررسی دلالت روایت 73
- مناقشه نخست 73
- مناقشه دوم 76
- مناقشه سوم 77
- روایات دیگر 78
- سند روایت 81
- دلالت حدیث 82
- فصل چهارم: جریان غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در سرداب سامرا 83
- اشاره 83
- گفتار علمای اهل سنّت در مورد سرداب سامرا 84
- اشاره 84
- شبهات مخالفین در مورد سرداب سامرا 84
- موضع گیری علمای شیعه در برابر این تهمت 86
- اشاره 87
- قضیه سرداب در منابع شیعی 87
- دو پرسش 87
- اشاره 89
- اشکالات وارده بر احادیث «الخرائج و الجرایح» 89
- نقل جریان سرداب در «المزار» ابن مشهدی 91
- تحقیقی پیرامون ابن مشهدی و کتاب «المزار» 92
- اشاره 92
- سخن ابن مشهدی پیرامون سرداب 92
- اشکال نخست: بنائی و صغروی 93
- اشاره 93
- دیدگاه آیه الله العظمی خوئی 93
- اشکال دوّم: مبنائی و کبروی 93
- دیدگاه شیخ آقابزرگ تهرانی 94
- دیدگاه محدّث نوری 95
- اشاره 95
- مشایخ «المزار» 95
- شیوه تألیف «المزار» 95
- اشاره 95
- دیدگاه محدث نوری در مورد مؤلف 96
- دیدگاه ما 97
- اتهامات اهل سنّت به شیعه پیرامون سرداب 98
- الف. آیا ظهور حضرت ولی عصر علیه السلام از سرداب است. 98
- ب. آیا حضرت ولی عصر علیه السلام در سرداب زندگی می کند؟ 101
- خاتمه بحث 104
- فصل پنجم: بررسی جریان «قرقیسیا» یا «آرمگدون» 106
- اشاره 106
- نظریه «زبیدی» پیرامون «قرقیسیا» 107
- اشاره 107
- اشاره 108
- الف) در شمال غربی عراق 108
- محور نخست: محدوده جغرافیائی «قرقیسیا» 108
- ب) در شمال فلسطین 109
- اشاره 109
- اشاره 110
- محور دوّم: «قرقیسیا» در روایات عامه 110
- نگاهی به «مگدون» یا تعبیر عِبری آن «مجدّون» 110
- تحقیقی رجالی پیرامون نُعیم ابن حمّاد 110
- تحقیقی پیرامون «عبدالله بن لهیعه». 116
- اشاره 116
- 1. ذهبی 116
- دیدگاه علمای اهل سنّت درباره کعب 121
- دیدگاه شیعه درباره کعب 123
- محور سوّم: «قرقیسیا» در روایات شیعه 125
- اشاره 125
- نخستین روایت، از روضه کافی 125
- اشاره 125
- محور نخست: مؤلف روضه کیست؟ 126
- محور دوّم: سند روایت روضه کافی 128
- محور سوّم: بررسی دلالت روایت 129
- روایت دوم 130
- بحث رجالی 131
- روایت سوّم 131
- اشاره 131
- توثیقات محمّد بن سنان 133
- روایت چهارم 134
- روایت پنجم 135
- فصل ششم: جریان حضرت نرگس 137
- اشاره 137
- بررسی روایتی، درباره مادر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 138
- فشرده روایت 138
- اشاره 138
- بررسی کتاب های ناقل این روایت 140
- الف. بِشر بن سلیمان نخّاس 143
- بررسی سند این روایت 143
- اشاره 143
- ب _ محمّد بن بحر شیبانی 146
- اشکالات وارده بر سند و دلالت این روایت 150
- تأییدی از مامقانی 153
- اشاره 155
- فصل هفتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله (اشعری) قمی (1) 155
- اشاره 156
- بخش نخست. خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی 156
- نخستین اشکال 157
- دومین اشکال 158
- اشاره 158
- دیدار جمال دلربای محبوب 160
- ورود آن دو، به محضر امام علیه السلام 160
- مسئلهِ حدیث غار 166
- سبب اسلام آوردن بعضی از صحابه 167
- وداع با حضرت 168
- جامه پیرزن، سجّاده امام 168
- بخش دوم. اسناد و کتاب های ناقل این حدیث 169
- بخش سوم. نقد و بررسی سندی و دلالی 173
- اشاره 173
- اشکالات و پاسخ ها 174
- اشکال اول. ملاقات سعد بن عبدالله قمّی با امام حسن عسکری علیه السلام ثابت نیست. 174
- اشکال دوم. سند حدیث غریب و غیرمعروف است 177
- اشکال سوم. سند حدیث ضعیف است 178
- اشاره 178
- تحقیق در رجال حدیث 178
- 2. احمد بن عیسی وشّا 179
- 1. محمّد بن علی بن محمّد بن حاتم نوفلی معروف به کرمانی. 179
- 3. احمد بن طاهر قمّی 180
- 4. محمد بن بحر بن سهل شیبانی 180
- 1. عبدالباقی بن یزداد بن عبدالله بزّاز 182
- 2. عبدالله بن محمّد ثعالبی 183
- 3. احمد بن محمّد بن یحیی عطّار 183
- اشکال چهارم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ صدوق خود، آن را در کتاب من لایحضره الفقیه نقل نکرده است؟ 184
- اشکال پنجم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ طوسی آن را در کتاب الغیبه نیاورده است؟ 185
- اشکال ششم. تشکیک طوسی در نقل روایت سعد از امام حسن علیه السلام 185
- فصل هشتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی (2) 187
- اشاره 187
- اشاره 188
- اشکال نخست 188
- اشاره 188
- نقد و بررسی دلالی 188
- بررسی روایی تفسیر «کهیعص» 191
- 2. تفسیر دُرّالمنثور سیوطی 191
- 1. تفسیر ثعلبی 191
- 4. تفسیر برهان 192
- 3. تفسیر مجمع البیان طبرسی 192
- 5. تفسیر قمّی 194
- اشکال دوم. تفسیر فاحشه مبینه 195
- اشاره 195
- 6. تفسیر نورالثَقَلین 195
- روایات 196
- سخنان فقها 197
- اشکال سوم. تفسیر سحق 198
- اشکال چهارم. «فاخلَع نَعلیک» 199
- اشکال پنجم. تفاوت دو محبت 201
- اشکال ششم. بازی با مقام امامت سازگاری ندارد 202
- اشکال هفتم. انار طلایی مناسب دنیاپرستان است 207
- اشکال هشتم. اطلاع یهود از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 209
- اشاره 212
- فصل نهم: درنگی در روایات قتل های آغازین 212
- اندیشه تفریط گرایی در کشتارِ هنگام ظهور 214
- اندیشه افراط گرایی در کشتار به هنگام ظهور 217
- رفتار امام علیه السلام با دشمنان 221
- تربیت سپاهیان و تدارک مقدّمات جنگ 222
- اشاره 222
- تجهیزات جنگی و وسایل دفاعی 223
- قاطعیّت امام در رویارویی با دشمنان 223
- اشاره 223
- اشاره 225
- جنگ و کشتار 225
- مدّت جنگ ها 227
- اشاره 228
- قاطعیّت امام، در برخورد با اشخاص و گروه های مختلف 228
- 1. قوم عرب 230
- اشاره 230
- الف. اهل مکّه و دشمنی با اهل بیت علیهم السلام 231
- ب. برنامه نو و ناسازگاری عرب 232
- ج. آغاز قیام و نخستین پایگاه دشمن 233
- د. اهل مکّه و جانشین امام 235
- ه_. اهل مدینه و جانشین امام 235
- و. آمار کشته شدگان قریش و سابقه آنان 236
- 2. مردم عراق 238
- 3. اهل کتاب 240
- 4. فرقه های انحرافی 241
- اشاره 241
- الف. زیدیّه 241
- ب. بَتْرِیّه 242
- ج. خوارج 243
- د. مُرجئه 243
- 5. ناصبی ها 244
- ه. مقدّس نماها 244
- 6. منافقان 245
- قاطعیّت امام در برخورد با خودی ها 246
- اشاره 249
- فصل دهم:سفارت و نیابت خاصه 249
- اشاره 250
- نخستین محور 250
- سوّمین محور (فقه الحدیث) 250
- دوّمین محور (شهرت روایی) 250
- اشاره 251
- محور نخست 251
- بررسی سندی پیام شریف 253
- محور دوم: شهرت روایی 255
- توجیه نخست 257
- اشاره 257
- محور سوم: فقه الحدیث و توجیهات ششگانه نوری 257
- توجیه دوّم 258
- توجیه سوم 258
- توجیه چهارم 260
- توجیه پنجم 260
- توجیه ششم 266
- خلاصه بحث 270
- فصل یازدهم: بررسی سرگذشت ابن مهزیار 272
- اشاره 272
- اشاره 273
- محور نخست: بیان اصل سرگذشت 273
- نقل اول 274
- نقل دوم 279
- نقل سوم 282
- نقل چهارم 286
- محور دوم: راوی این سرگذشت کیست؟ 289
- محور سوم: بررسی متن و محتوی 292
- نتیجه 299
- فصل دوازدهم: پایگاه زمینه سازان ظهور و تاریخ تأسیس آن 300
- اشاره 300
- پیدایش قم 301
- علّت نامگذاری قم 304
- اشاره 304
- دیدگاه مورد قبول 310
- منابع روایی 310
- اشاره 310
- 1. کتاب تاریخ قم 311
- آشنایی با مولّف آن 311
- آشنایی با کتاب تاریخ قم 312
- دیدگاه علما در مورد کتاب تاریخ قم 314
- 2. کتاب البلدان تألیف ابن الفقیه 315
- اشاره 315
- بیان چهار نکته پیش از بررسی روایات 316
- دسته بندی روایات 316
- بررسی متن و سند 319
- تهاجم، یورش و ناامنی قم در آخرالزمان 332
- روایت اول: خروج سیّد حسنی 332
- اشاره 332
- اشکالات روایت حسنی 333
- سه شاهد روایی در مدح سیّد حسنی 334
- گرفتاری جوانان قم … 337
- گرفتاری قم در صورت خیانت … 337
خصّ ذلک بزمان الغیبه الصغری تعویلاً علی بعض العلل المستنبطه و الاستبعادات الوهمیه؛ یعنی روایاتی که حرمت را تا زمان ظهور امام می داند، قول کسانی را که می گویند: حرمت، مخصوص به دوران غیبت صغری است، به صراحت نفی می کند!» اینان با در نظر گرفتن سلسله عللی مستنبطه و استبعادات وَهْمی، براساس آن ها: حرمت تسمیه را در دورانِ «غیبت صغری» می دانند.(1)
4. شیخ صدوق
«جاء هذا الحدیث (حدیث اللوح) هکذا بتسمیه القائم عجل الله تعالی فرجه الشریف؛ یعنی، در این حدیث (حدیث لوح)، نام شریف حضرت با کلمه «القائم» آمده است» با کلمه (م. ح. م. د) سپس می گوید: دیدگاه من مطابق روایاتی است که از تسمیه نهی می کند _ یعنی من نیز قائل به حرمت هستم.(2)
5. صاحب مکیال المکارم
میرزا محمّد تقی موسوی اصفهانی، در کتاب «وظیفه الأنام فی زمن غیبه الإمام علیه السلام »با بیان 54 تکلیف و وظیفه مردم در زمان غیبت، در وظیفه یازدهم می گوید: «عدم ذکر اسمه … و هو نفس اسم رسول الله و تسمیته بالألقاب؛ یعنی، نام شریف حضرت برده نشود و نام وی، نام پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم است و حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، با القاب یاد می شود.» مانند: القائم، المنتظر، الحجّه، المهدی، امام الغائب و... در اخبار زیادی وارد شده که تسمیه به نام حضرت در دوران غیبت، حرام است.
6. آیت الله مکارم شیرازی
خلاصه دیدگاه وی در کتاب قواعد فقهیه چنین است:
مشهور بین محدثان، حرمت «تسمیه» به نام شریف حضرت است؛ ولی در آن احتمالاتی وجود دارد.
1- بحارالانوار، ج 51، ص 32؛ سفینه البحار، ج 8، ص 624.
2- کمال الدین، ص 307.