منجی در ادیان صفحه 102

ثابت انسانی مایه می گیرد که طبعاً در همه جوامع و اجتماعات بشری یکسان هستند و قوانین مربوط به آن در اسلام ثابت و لا یتغیّر می باشند.

اما دسته دوم قوانین نیز ثابت و متغیرند که در اسلام برای آنها یک سلسله اصول کلّی تعیین شده که با توجه به آنها باید جزئیات آن را طبق نیازمندی هر عصر و جامعه به وسیله فقهای اسلام تعیین نمود. لذا اسلام مطابق نیازهای همان عصر عمل می کند. البته این تطبیق بدون قاعده و ضابطه نیست؛ بلکه (همان طور که گفته شد) توسط فقها و مراجع عالی و با تکیه بر اجتهاد و استنباط احکام و بر اساس قواعد مشخص صورت می گیرد.

سوم: اسلام برای این که مسلمانان در هیچ مسئله ای بلاتکلیف و متحیر نمانند، علاوه بر نصوص قرآن و سنت، حکم عقل را امضا کرده است. البته عقل در همه موضوعات و احکام نمی تواند وارد شود، بلکه منظور این است که در برخی موارد خاص به وسیله حکم عقل بشر معطل باقی نماند و این عقل در روایات، به عنوان رسول باطنی مطرح است؛ البته مشروط به این که مغلوب هوی و هوس ها نشود.

چهارم: نکته دیگری که جاودانگی اسلام را تأیید می کند، انعطاف پذیری قوانین اسلام است. اسلام تک بعدی نیست و از افراط و تفریط عهدین یهود و مسیحیت مبرّاست. اسلام هم به جهات روحی و معنوی بشر توجه کرده است و هم به جهات مادی و جسمانی او و