ارتباط و ملاقات صفحه 25

نمی گنجد؛ چون شناخت و عدم شناخت حضرت به هنگام ملاقات، مربوط به انواع ملاقات است. آن چه محل اختلاف بوده و دیدگاه اول به اثبات آن می پردازد، امکان گفت وگو و رؤیت حضرت است که این دسته از روایات چنین چیزی را اثبات می کند.

روایات دسته دوم نیز که بر مانند حضور امام در میان مردم، سلام کردن و شرکت ایشان در مجالس دلالت دارد، به روشنی از مشاهده حضرت خبر می دهد؛ چون در این روایات، صحبت از مشاهده و ملاقات نکردن نیست، بلکه سخن از نشناختن است که این امر نیز از فلسفه غیبت سرچشمه می گیرد.

روایات دسته سوم، بر نفی اطلاع از محل استقرار حضرت دلالت می کند و در این مورد، عده ای از خواص موالیان حضرت را استثنا می کند. البته ملاقات و مشاهده حضرت را در دیگر اماکن نفی نمی نماید.

روایت دسته چهارم نیز از همراهی عده ای از خواص شیعیان با حضرت خبر می دهد. این روایت، همراهی سی نفر را با حضرت بیان می کند که البته هرگز مشاهده و ملاقات اتفاقی و لحظه ای را از دیگران نفی نمی کند، ضمن این که احتمال دارد منظور از عدد «ثلاثین» نه خصوص عدد سی که کثرت و تعداد تخمینی باشد. به هرحال، این حدیث بر تنها نبودن حضرت در زمان غیبت و همراهی جمعی از خواص با