ارتباط و ملاقات صفحه 65

کرده اند و او را از مشایخ حدیث شیخ صدوق برشمرده اند، افزون بر آن که برای او طلب رضوان و رحمت نموده اند که از نشانه های وثوق در نقل حدیث به شمار می رود.(1)

به نظر می رسد با توجه به شناخت شیخ صدوق از حسن بن احمد مکتب و نیز نقل حدیث از او، اعتماد شیخ صدوق، قرینه و شاهد روشنی بر توثیق شخصیت اوست. بنابراین، سند توقیع از این جهت چندان مشکلی ندارد و بیشتر علما سند توقیع را پذیرفته اند. حتی کسانی که به امکان ارتباط و مشاهده حضرت معتقدند نیز غالباً سند توقیع را بی اشکال می دانند؛ گرچه دلالت توقیع را برنفی رؤیت تام نمی دانند.

سید صدر نیز سند توقیع را صحیح می داند و اشکال مرسل بودن را وارد نمی داند.(2)عالم متتبع، سیدمحمدتقی موسوی اصفهانی نویسنده کتاب ارزشمند مکیال المکارم نیز سند توقیع شریف را دارای درجه عالی از درستی می داند. نویسنده مکیال المکارم این حدیث را در اصطلاح، صحیح عالی می داند؛ زیرا از صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به واسطه سه نفر روایت گردیده است:

اول. شیخ اجل، ابوالحسن علی بن محمد سمری.