پژوهه مهدوی صفحه 102

یک آیین آسمانی از نظر مسلمانان پذیرفته شود .

البته به هنگام فتح ایران ، مسلمانان با یک تسامح اسلامی با آنان رفتار کردند و به حدیث شریف پیامبر صلی الله علیه و آله استناد کردند که فرمود :

سَنُّوا بِهِمْ سُنَّهَ اَهْلِ الْکِتَابِ ؛(1)

با مجوسیان همانند اهل کتاب رفتار کنید .

ما این حدیث را از منابع شیعه روایت کردیم(2) اضافه می کنیم که در منابع حدیثی اهل سنت نیز عینا آمده است(3) ولی در همه منابع به عنوان مجوس است ، و در فتح ایران آن را به زرتشتیان نیز تعمیم دادند .

اهل تحقیق تردیدی ندارند که مجوس به معنای زرتشتی نیست ، و اگر در منابع اسلامی مجوس اهل کتاب به شمار آمده ، الزاما به این معنی نیست که زرتشتیان را نیز اهل کتاب بدانیم .

شهرستانی مجوس را به سه دسته تقسیم کرده و به تفصیل سخن گفته که خلاصه اش این است :

مجوس در اصل به دو نیروی نور و ظلمت معتقد بودند ولی می گفتند : امکان ندارد که هر دو قدیمی باشند ، آنها نور را ازلی و ظلمت را حادث می دانستند ولی در مورد اینکه ظلمت چگونه پدید آمد اختلاف داشتند .

آنها اولین مبدأ را کیومرث پنداشتند و کیومرث را آدم ابوالبشر دانستند . کَیُومَرثیه ، به دو اصل : یزدان و اهریمن معتقد بودند ، یزدان را قدیم و ازلی ، اهریمن را حادث و مخلوق می دانستند .(4)

1- 1 . بلاذری ، فتوح البلدان ، ص 162 .
2- 2 . شیخ طوسی ، الأمالی ، ج 1 ، ص 375 .
3- 3 . بیهقی ، السنن الکبری ، ج 9 ، ص 189 ؛ مالک ، الموطأ ، ص 278 ؛ شافعی ، المسند ، ص 209 ؛ سیوطی ، الدرّ المنثور ، ج 3 ، ص 279 ، متقی هندی ، کنزالعمّال ، ج 4 ، ص 502 ، ح 11490 .
4- 4 . شهرستانی ، الملل و النحل ، ج 1 ، ص 233 .