پژوهه مهدوی صفحه 236

حضرت در گذشته است .(1)

شیخ طوسی از کتاب او اخبار المهدی تعبیر کرده(2) ولی زرکلی از آن : اخبار المهدی المنتظر یاد کرده است .(3)

بعد از رواجنی ، ابوالعنبس محمد بن اسحاق ، از ندیمان متوکل ، قاضی صیمره ، متوفّای 275 ه . کتاب مستقلی به نام صاحب الزّمان به رشته تحریر درآورده است .(4)

همزمان با او ابو داود سلیمان بن اشعث سجستانی ، صاحب کتاب سنن متوفّای 275 ه . کتابی به نام : کتاب المهدی نوشت و آن را در میان کتاب سنن خود ، که یکی از سنن و صحاح شش گانه اهل سنت است ، جای داد .(5)

در قرون بعدی شخصیت های برجسته اهل سنت کتاب های مستقل فراوان در این رابطه تألیف کرده از خود به یادگار نهاده اند ، که از آن جمله است :

1 . ابو نعیم اصفهانی ، متوفّای 430 ه . که از آثار اوست :

ا ) الأربعون حدیثا فی الهدی

ب ) کتاب المهدی

ج ) صفه المهدی

د ) مناقب المهدی

ه ) نعت المهدی(6)

2 . گنجی شافعی، مستشهد 658 ه . صاحب کتاب کفایه الطالب فی مناقب علی بن ابیطالب.

حافظ ابو عبداللّه محمد بن یوسف گنجی شافعی کتاب ارزشمندی در این رابطه تألیف کرده و آن را البیان فی اخبار صاحب الزمان نام نهاده است .(7)

1- 1 . بخاری ، التاریخ الکبیر ، ج 6 ، ص 44 .
2- 2 . شیخ طوسی ، الفهرست ، ص 192 ، رقم 540 .
3- 3 . زرکلی ، الأعلام ، ج 3 ، ص 258 .
4- 4 . ابن ندیم ، الفهرست ، ص 169 .
5- 5 . ابوداود ، سنن ابی داود ، ج 2 ، کتاب المهدی .
6- 6 . چلبی ، کشف الظنون ، ج 2 ، ص 1465 ؛ بغدادی ، هدیه العارفین ، ج 1 ، ص 75 .
7- 7 . این کتاب ده ها بار در ایران ، عراق ، ترکیه ، لبنان و پاکستان چاپ شده ، از جمله : ا ) چاپ سنگی تبریز ، به سال 1324 ه . ب ) چاپ کربلا ، به سال 1327 ه . ج ) چاپ استانبول ، به سال 1331 ه . د ) چاپ اصفهان ، به سال 1343 ه . ه ) چاپ نجف ، به سال 1352 ه . و ) چاپ نجف ، با تحقیقات علامه سید مهدی خرسان ، به سال 1382 ه . ز ) چاپ بیروت ، به سال 1397 ه . ح ) چاپ تهران ، به سال 1404 ه . ط ) چاپ قم ، به سال 1409 ه . با تعلیقات استاد سید محمد جواد جلالی . ی ) چاپ بیروت ، با تحقیقات استاد فتلاوی ، به سال 1421 ه .