پژوهه مهدوی صفحه 256

محقق داماد در این رابطه می فرماید :

صاحبان اصل تا حدیثی را از معصوم می شنیدند بدون تأخیر آن را در اصل خود ثبت می کردند ، و لذا وجود حدیث در یک اصل مورد اعتماد به تنهایی برای حکم کردن به صحّت حدیث در میان قدما کافی بود .(1)

روی این بیان کتاب های موسوم به اصل در مقایسه با دیگر تألیفات در تصنیفات از نظر اعتماد ، استناد ، اطمینان به صدور آن از معصوم ، محفوظ بودن از دخل و تصرف ، حکم به صحّت و اثبات حجّیت برتری آشکار دارد .

صاحبان اصول هنگامی که به محضر معصومین علیهم السلام می رسیدند ، قلم و کاغذ با خود می بردند ، تا مطلبی از امام علیه السلام می شنیدند آن را ثبت می کردند .(2)

تعداد اصحاب ائمه که آثار مکتوب از خود به یادگار نهادند بالغ بر 4500 نفر می باشند .(3)

با توجه به کثرت اصحاب امام صادق علیه السلام که تعداد 4000 نفر از آنها را ابوالعباس احمد بن محمد بن سعید ، مشهور به ابن عقده ، متوفّای 332 ق . در کتاب رجال خود آورده و از هر یک حدیثی نقل کرده ،(4) و پژوهشگر معاصر شیخ عبدالحسین شبستری بیوگرافی 3759 تن از آنها را در سه مجلد گردآورده(5) و فقید علم و تحقیق علامه قزوینی(6) بالغ بر 5000 نفر از آنها را در دائره المعارف ارزشمند خود با ذکر احادیث آنها یاد کرده است ؛ اگر همه آنها را صاحب اصل بدانیم ، تعداد صاحبان اصل از

1- 1 . همان ، ص 127 ؛ میرداماد ، الرّواشح السماویه ، راشحه 29 .
2- 2 . سید بن طاووس ، مهج الدعوات ، ص 411 .
3- 3 . تهرانی ، الذریعه ، ج 2 ، ص 133 .
4- 4 . علامه حلّی ، خلاصه الاقوال فی معرفه الرجال ، ص 204 .
5- 5 . شبستری ، عبدالحسین ، الفائق فی رواه و اصحاب الامام الصادق علیه السلام ، در سه مجلد .
6- 6 . علامه سید محمد کاظم قزوینی ، متوفای 1415 ه . موسوعه الامام الصادق ، که بیش از 30 مجلد آن تا کنون منتشر شده ، دیگر مجلدات آن در دست انتشار است .