تاریخ پس از ظهور صفحه 137

1. شاید بشر این اجسام را برای اهداف دیگری به فضا پرتاب کند و این حادثه به طور اتفاقی روی دهد. در نتیجه اگر وقوع این نشانه قهری و ضروری باشد، این اتفاق به منزله مقدمه‌ای قهری و ضروری برای آنست.

2. حتی اگر هم بدانند که با این کار، خورشید و ماه گرفتگی روی می‌دهد اما دست‌اندرکاران این پروژه، از حضرت مهدی علیه السّلام و نشانه‌های ظهورش بی‌اطلاعند.

3. اگر هم بدانند خسوف و کسوفی با این ویژگی از نشانه‌های ظهور است بازهم به آن معناست که آنان به چنان سطحی از پیشرفت و مدنیت رسیده‌اند که توانسته‌اند چنین اقدام علمی و فنی را سامان دهند؛ زیرا ممکن است که در واقع امر، آن نشانه موعود، همان پیشرفت علمی و فنی باشد و روایات خسوف و کسوف نیز برای اشاره به همین امر و متناسب با سطح عقلانی مردم در عصر صدور این اخبار صادر شده باشد.

(2) اشکال: از روایات استفاده می‌شود که این دو حادثه، پیش از خلقت بشر اتفاق افتاده است، حال چگونه می‌توان این استنباط را با این احتمال سازگار دانست؟

پاسخ: این روایات بیشتر از این دلالت ندارند که در طول عمر بشریت، این دو حادثه رخ نداده است اما درباره روی دادن آنها پیش از آفرینش انسان، گرچه روایات اندکی به آن اشاره دارند اما ظهور تام و تمامی در این معنی ندارند و البته با تأیید احتمال چهارم، آن اشاره اندک هم رنگ می‌بازد.

این‌ها برخی احتمالات بود که برای وقوع طبیعی و غیر اعجازی این دو نشانه بیان شد. البته بعضی احتمالات دیگر که مبتنی بر نظریات علمی هم چون: «نظریه نسبیت» می‌باشد نیز وجود دارد که نیازی به طرح آنها نیست.

(3) احتمال پنجم: خورشید و ماه گرفتگی به طور معجزه‌آسا و خارج از چارچوب‌های شناخته شده طبیعی رخ دهد. برخی قراین، این احتمال را تأیید می‌نماید:

1. در چند روایت آمده است که آن دو نشانه‌هایی‌اند که از زمان هبوط آدم علیه السّلام اتفاق نیفتاده است؛

پس اگر این حوادث، طبیعی بود باید بیش از یک بار در طول عمر بشر رخ می‌داد.

نقد: اگر یکی از دو احتمال گذشته (سوم یا چهارم) ثابت شود و یا حتی اگر احتمالش را نیز بدهیم، اعتبار این قرینه سست خواهد شد؛ چون طرفداران آن دو احتمال نیز توجیه طبیعی می‌آورند که این حوادث در طول عمر بشر رخ نداده است در نتیجه این امر منحصرا اعجازی نخواهد بود.