تاریخ پس از ظهور صفحه 138

2. معجزه بودن این دو حادثه با نشانه بودن آنها و نیز ویژگی آگاه کنندگی برای مؤمنان خاص، کاملا تناسب دارد. اما اگر آن دو حادثه رویدادی طبیعی بودند، دیگر نمی‌توانستیم آنها را نشانه ظهور بدانیم.

نقد: این قرینه هم، قرینه کاملی نیست؛ زیرا دربردارنده نوعی غفلت از معنی «جعل نشانه»

تاریخ پس از ظهور ،ص:111

می‌باشد. در تاریخ گذشته آوردیم که سرّ اصلی «جعل نشانه»، امری اعجازی نیست بلکه قرار دادن نشانه برای ظهور از سوی خداوند بزرگ، صرفا جهت خبر دادن است و نه چیز دیگر. «1» بزرگان اسلام، امر مهمی را که مورد توجه بوده در نظر گرفته‌اند و فرموده‌اند که این امر با مسأله ظهور ارتباط دارد؛ تا هرگاه آن حادثه رخ داد، صحت و راستی آن خبر برای انسان‌های معاصر با آن ثابت شود و در نتیجه به راستی و درستی محتوای خبر (که به ظهور اشاره دارد) هم پی ببرند. حال اگر نشانه مطلقی باشد، از اصل ظهور خبر می‌دهد و اگر نشانه نزدیکی باشد، حکایت از نزدیکی ظهور می‌کند.

از این رهگذر نیز باید گفت هیچ حادثه‌ای را نمی‌توان نشانه دانست مگر آن که در روایات از آن به عنوان نشانه یاد شده باشد.

(1) خلاصه آن که اصل در نشانه بودن چیزی، ماهیت خبر دهی آن است و نه معجزه بودن آن و تا وقتی که این اخبار برای اثبات تاریخی کافی باشد، رخ دادن طبیعی- و نه اعجازی- آنها، هرگز نظریه «جعل نشانه» را مخدوش نمی‌سازد.

با همه این اوصاف، شایسته است به نقاط ضعف و قوت این احتمال (که حول محور اعجاز شکل گرفته است) اشاره‌ای داشته باشیم.

(2) این احتمال با این شرط از شروط قانون معجزات که «معجزه باید در مسیر هدایت انسان‌ها قرار داشته باشد» «2» سازگاری و موافقت دارد و همین، نقطه قوتی برای این احتمال می‌باشد اما از طرفی باید این واقعیت را نیز پذیرفت که مسیر هدایت، منحصر در مسأله اعجاز نیست. از این رو نمی‌توان این احتمال را موافق با قانون معجزات دانست. اگر فقط همین یک احتمال (احتمال پنجم) باقی بماند، باید اخباری را که بر معنای اعجازی دلالت دارند به کناری نهیم؛ ولی از سوی دیگر می‌دانیم که امر منحصر در این احتمال نیست و در این صورت چاره‌ای جز رد این احتمال و حمل روایات بر یکی از احتمالات طبیعی و غیر اعجازی باقی نمی‌ماند.

-3

2. هول و هراس و صدای آسمانی‌