مهدی باوری در کودکان صفحه 23

پژوهش بیرون است، زیرا اوّلاً، اجبار و مراقبت شدید، محرّک و ضامن اصلی اجرای آن ها است. ثانیاً، اصرار بر انجام، بیشتر به خاطر حفظ نظم آن محیط ها و سازمان ها بوده نه به قصد تربیت. ثالثاً، افزون بر شواهد وجدانی، آمارها نشان می دهند که غالباً اثری ماندگار نداشته و به محض جدا شدن فرد از آن نهاد، ارزش ها و رفتارهای آموزش داده شده به فراموشی سپرده می شود. بنابراین، قلمرو بحث ما در پژوهش پیش رو، معرّفی و بررسی راه کار هایی است که در فرآیند تربیتی صحیح قرار می گیرند.

دو. لزوم سازگاری روش با دیگر مؤلّفههای تربیتی

میان اجزاء تشکیل دهنده نظام تربیتی، باید سازواری وجود داشته باشد، پس لازم است روش های تربیتی با سایر مؤلّفه ها از قبیل فعّالیّت، اهداف، مبانی و اصول هماهنگ و مرتبط باشند تا با یکدیگر در تعارض و سایش نبوده بلکه مکمّل و معاضد هم باشند. ضرورت این هماهنگی، گزینش روش ها را دشوار، محدود و مقیّد می کند؛ مثلاً برای رسیدن به یک هدف، نمی توان از هر روشی بهره برد. لازم به ذکر است که در برخی کتب تربیتی، ناهم خوانی بین معرّفی مؤلّفه ها مشاهده می گردد مثلاً یک مورد در کتابی «مبنا» و در نوشته ای دیگر «اصل» و در جایی دیگر «روش» خوانده می شود. این امر، شاید به دلیل پیوند تنگاتنگ و پی نهادی میان روش و دیگر عناصر تربیتی است. (1) در این پژوهش، بحث پیرامون دو روش منتخب تلقین و الگونمایی و راه کارهای آن ها، با در نظرگرفتن هماهنگی با تمامی مؤلّفه های نظام تربیتی اسلام به همراه توجّه به معیار اسلامی بودن روش است. (2) برخی تربیت پژوهان، ارتباط بین روش ها، اصول و مبانی را زایشی می دانند با این بیان که هر روش از یک یا چند اصل خاصّی گرفته شده و مبتنی بر آن ها است، همچنین اصول را متّکی و برخاسته از مبانی دانسته اند. (3)

(نمودار لزوم ارتباط مولّفه های تربیتی)

1- رفیعی، بهروز، آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، ج3، صص 271-272.
2- جهت توضیح نحوه ارتباط روش با یکایک مؤلّفه ها و همچنین معیار اسلامی بودن ر.ک. مصباح، محمّد تقی، فلسفه تعلیم و تربیت، ص451.
3- ر.ک: (خسرو باقری، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، ص64) و (ابوطالبی، مهدی، تربیت از دیدگاه امام علی(علیه السلام) و (مرتضوی، محمّد، اصول و روش ها در نظام تربیتی اسلام)