مهدی باوری در کودکان صفحه 38

برای رشد شناختی، دوره هایی در نظر گرفته شده (1) که یکی از آن ها دوره ی«نمادی یا پیش عملیّاتی» ویژه ی کودکان 2 تا 7 سال است. پیش عملیّاتی یعنی کودک در راه شکل گیری عملیّات منطقی عینی گام برمی دارد بی آنکه بتواند از عهده ی انجام دادن آن ها به طور کامل برآید. گستره ی پیش عملیّاتی را باید فرصتی جهت شکل گیری، گسترش و استقرار ابزارهای جدید ذهنی از قبیل زبان یا کنش علامتی، فعّالیّت رمزی، شکل گیری تصویر ذهنی و تقلید الگوی پنهان و همچنین موقعیّتی برای پیشرفت در جهت کسب ظرفیّت های شناختی مقدّماتی دانست (2) که توضیح اجمالی آن ها و ویژگی های دیگر مرتبط بیان می گردد.

1. تحوّل زبان

تحوّل زبان، زیر تأثیر تحوّل شناختی است. خزانه ی لغات کودک بر اساس شکل گیری مفاهیم در ذهن وی به سرعت غنی تر می شود. مادر، ابتدا نقش مترجم را بازی می کند ولی در ادامه، رعایت دستور زبان از بهبود بیشتری برخوردار گشته و کلمات از حدّ«پیش مفهوم» به سطح مفهوم، ارتقا می یابد. (3)

2. شکل گیری تصویر ذهنی

شکل گیری تصویر های ذهنی، اساس تبدیل دوره ی حسّی حرکتی به تجسّمی را تشکیل می دهد. این ویژگی، امکان تجسّم اشیاء، اشخاص، مکان ها و رویدادهای غایب و دور از نظر و همچنین استدلال بر مبنای آن تصوّرها را برای کودک فراهم می نماید. (4) دیگر اینکه سبب می شود او بتواند جریان اعمال خود را تصوّر و نتایج آن ها را پیش بینی کند. (5) همچنین باعث رشد قوّه ی تخیّل می گردد که از علاقه به داستان های عجیب و ترس از

1- دوره ی حسّی حرکتی(Sensorimotor)؛ از تولّد تا دوسالگی، تجسّمی عینی(Preoperational)؛ از دو تا یازده سالگی و انتزاعی(Concrete operations)؛ از یازده تا پانزده سالگی. دوره ی دوم به دو نیم دوره تقسیم شده که پیش عملیّاتی یکی از آن دو است. منصور، محمود، روان شناسی ژنتیک، ص190.
2- همان، صص190-191.
3- همان، صص191و153.
4- همان، صص 154و190.
5- باهنر، ناصر، آموزش مفاهیم دینی همگام با روان شناسی رشد، ص23.