مهدی باوری در کودکان صفحه 73

گفتار یکم: معناشناسی تلقین

یک. معانی لغوی تلقین

برای تلقین، معانی لغوی متعدّدی ذکر شده مانند فهماندن، (1) یاددادن کلامی و وادارکردن به گفتن، فهماندن مطلبی را زبانی گفتن، القا کردن اصول و مبانی مذهبی به میّت هنگام دفن، (2) باوراندن اندیشه و طرز فکری خاص، القای شهادتین به محتضر. (3) در این نوشتار، از بین معانی مذکور، باوراندن مدّنظر است.

دو. تعاریف اصطلاحی

برای تلقین، تعاریف اصطلاحی متعدّدی نیز می توان یافت که برخی ناظر به خودتلقینی و بعضی دیگر اشاره به دگرتلقینی دارد. در اینجا چند نمونه ای که بیشتر مرتبط با معنای مقصود است به نقل از کتب لغوی و مقالات علمی ذکر می گردد.

در روان شناسی تلقین یعنی «قبولاندن یا باوراندن عقیده، باور، تلقّی یا احساسی به کسی معمولاً با تکرار و بدون درک و اقناع». (4) همچنین در تصوّف به «گفتن و یاددان ذکر خاصّی به مرید و واداشتن او به تکرار آن» (5) معنا شده است.

در مباحث معرفه النّفس درباره تلقین به نفس گفته شده:

«به کمک اراده، بر ضعفی روانی یا تردیدی باطنی غلبه کنند و آن ضعف یا تردید را بر اثر تعلیم و پند دادن به خود و تکرار در آن زایل سازند و بالعکس». (6)

بنابر نظر برخی اندیشمندان تربیت اسلامی، «تلقین به نفس» یعنی:

«از طریق به زبان آوردن قولی معیّن یا آشکار ساختن عملی در اعضا و جوارح، تغییری به مقتضای

1- دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، ج1، ص1133.
2- معین، محمّد، فرهنگ معین، ج5، ص6942.
3- عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، ص417.
4- انوری، حسن، فرهنگ فشرده سخن، ج1، ص655.
5- همان.
6- دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، ج5، ص6942.