مهدی باوری در کودکان صفحه 9

کلماتی با ریشه ی «رب ب» (1) آمده است مانند «ربّیانی». (2) برخلاف نظر برخی، (3) نمی توان قاطعانه ادّعا کرد که هنگام به کارگیری لغت تربیت درباره ی انسان، تنها رشد و نموّ جسمانی مورد نظر باشد. (4)

ب) تربیت در اصطلاح

برای تربیت تعاریف متعدّدی ارائه شده است. (5) در این جا نخست دو تعریف کلّی ذکر می گردد، سپس با توجّه به موضوع مهدوی این پژوهش که خود، بخشی از آموزه های اسلامی است و همچنین راه کارهای نهادینه سازی آن ها که با در نظر گرفتن مبانی و اصول تربیت اسلامی تنظیم شده، به تعریفی از تربیت، بر اساس دیدگاه اسلامی نیز اشاره می شود.

1) «فعّالیتی منظّم و مستمر در جهت کمک به رشد جسمانی، شناختی، اخلاقی، اجتماعی، عاطفی و به -طور کلّی، پرورش و شکوفایی استعدادهای متربّی که نتیجه آن در شخصیّت متربّی به ویژه در رفتارهای او ظاهر می شود.» (6)

2) «هر گونه فعّالیتی که معلّمان، والدین یا هر شخصی، به منظور اثر گذاری بر شناخت، نگرش، اخلاق و رفتار فردی دیگر، بر اساس اهداف از پیش معیّن شده انجام می دهد.» (7)

3) «فرایند تعاملی زمینه ساز تکوین و تعالی پیوسته ی هویّت متربّیان، به صورتی یک پارچه و مبتنی بر نظام معیار اسلامی، به منظور هدایت ایشان در مسیر آماده شدن جهت تحقّق آگاهانه و اختیاری مراتب حیات طیّبه در همه ابعاد.» (8)

1- برخی از لغت شناسان اصل «رب و» را «رب ب» می دانند. (ر.ک: راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن کریم؛ ص336، ذیل ماده «رب ب») صرف نظر از بحث پیرامون صحّت آن، میان مشتقّات این دو مادّه، شباهت های معنایی فراوانی وجود دارد. (ر.ک: ابن منظور، محمّدبن مکرم، لسان العرب، ج5، ص 128).
2- «وَاخفَض لَهُمَا جَنَاحُ الذُّلِّ مِنَ الرَّحمَهِ وَ قُل رَبِّ ارحَمهُمَا کَمَا رَبَّیَانِی صَغِیراً»؛ (سوره اسراء: آیه 24).
3- باقری، خسرو، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، ص 38.
4- مصباح، محمّد تقی، فلسفه تعلیم و تربیت، ص26.
5- ر.ک: دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، در آمدی بر تعلیم و تربیت اسلامی، ج 1، صص167-362.
6- حاجی ده آبادی، محمد علی، درآمدی بر نظام تربیتی اسلام، ص12.
7- داوودی و حسینی زاده، سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت علیهم السلام، ص10.
8- جمعی از نویسندگان (تحت نظارت اساتید صاحب نظر تربیت اسلامی همچون علیرضا اعرافی، خسرو باقری، علی محمّد کاردان)، مبانی نظری تحوّل بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران1390، ص139.