مناجات منتظران جلد 1 صفحه 120

مانع پنجم اجابت: کوتاهی در ایجاد اسباب

مانع بسیار مهمّ دیگر در مسیر استجابت دعا این است که دعاکننده به دعای تنها اکتفا کند و هیچ تلاشی در راه تهیّه اسباب و مقدّمات تحقّق خواسته اش انجام ندهد. در دو فصل گذشته به این حقیقت اشاره داشته ایم که دعای انسان باید در کنار تلاش در راه ایجاد زمینه ها و بسترهای عادی اجابت آن باشد و هرگز نه دعا جای کار و تلاش را می گیرد و نه کار و کوشش جای دعا را. در احادیث تأکید زیادی بر این امر صورت گرفته که ما نمونه هایی از آنها را نقل می کنیم. مرحوم کلینی روایات این موضوع را در بابی تحت عنوان «مَن لا تُستَجابُ دَعوَتُه» یعنی: کسانی که دعایشان مستجاب نمی شود، آورده است. دومین حدیث آن به نقل از امام صادق علیه السلام چنین است:

اَربَعَهً لا تُستَجابُ لَهُم دَعوَهٌ: رَجُلٌ جالِسٌ فی بَیتِهِ یَقُولُ: اللّهُمَّ ارزُقنی فَیُقالُ له: أَلَم آمُرکَ بالطَّلَبِ؟... وَ رَجُلٌ کانَ له مالٌ فَأَفسَدَهُ فَیَقُولُ: اللّهُمَّ ارزُقنی، فَیُقالُ لهُ: أَلَم آمُرکَ بِالاِقتِصادِ؟ ألَم آمُرکَ بِالإصلاحِ؟... وَ رَجُلٌ کانَ لَهُ مالٌ فَأدانَهُ بِغَیرِ بَیِّنَهٍ فَیُقالُ لَهُ: أَلَم آمُرکَ بِالشَّهادَهِ؟(1)

دعای چهار کس مستجاب نمی شود: فردی که در خانه اش نشسته (کار و تلاش نمی کند) می گوید: خدایا به من روزی برسان، پس به او (از جانب خداوند) گفته می شود: آیا تو را به طلب (روزی) امر نکردم؟ ... و کسی که دارایی داشته ولی آن را تباه کرده و می گوید: خدایا به من روزی برسان. پس (از جانب خدا) به او گفته می شود: آیا به تو دستور میانه روی و اعتدال ندادم؟ آیا تو را امر نکردم که اموال خود را در راه صحیح خرج کنی؟ ... و شخصی که دارایی داشته ولی آن را بدون اینکه شاهد بگیرد، به دیگری قرض داده است. به چنین شخص (از جانب خداوند) گفته می شود: آیا به تو دستور ندادم که (در هنگام قرض دادن) شاهد بگیری؟

امام صادق علیه السلام در چهار مورد فرموده اند که خدا وعده استجابت دعا به ایشان2.