مناجات منتظران جلد 2 صفحه 156

1- بحارالانوار، ج44، ص286، ح23، به نقل از عیون اخبار الرّضا علیه السلام.

دلخوشیم که مولایمان همان گونه که جدّش با حرّبن یزید ریاحی رفتار کرد، دست رد بر سینه ما نزد و توبه مان را بپذیرد. حرّ وقتی خود را میان بهشت و جهنّم مخیّر دید و تصمیم گرفت که خود را از جهنّم نجات داده و بهشتی شود، در حالی که دستانش را بر سر گذارده بود، سوار بر اسب به سوی مولایش آمد و با دل شکسته و تائب عرضه داشت:

اللّهُمَّ اِلیکَ اَنَبتُ فَتُب عَلَیَّ فَقَد اَرعَبتُ قُلُوبَ اَولِیاءِکَ وَ اَولادِ بِنتِ نَبِیِّکَ.

خدایا به سوی تو بازگشتم، پس توبه ام را بپذیر که من دل های دوستانت و فرزندان دختر پیامبرت را لرزاندم.

آنگاه به امام حسین علیه السلام عرضه داشت:

جُعِلتُ فِداکَ أنا صاحِبُکَ الَّذی حَبَسَکَ عَنِ الرُّجُوعِ وَ جَعجَعَ بِکَ وَ ما ظَنَنتُ اَنَّ القَومَ یَبلُغُونَ مِنکَ ما اَری وَ أَنا تائِبٌ اِلَی اللهِ تَعالی فَهَل تَری لی مِن تَوبَهٍ؟

فدایت گردم، من همان کسی هستم که در کنارت قرار گرفت و مانع بازگشت شما شد و کار را بر شما تنگ کرد و من گمان نمی کردم که این قوم نسبت به شما به این جا که می بینم، برسند (قصد جان شما را بکنند) و من اکنون به سوی خدا بازگشته ام، آیا جای توبه برای من می بینی؟!

حرّ چنان خود را شرمنده و سرافکنده می دید که با نگاه به گذشته اش، کاملاً از خود ناامید بود، لذا گفت من توبه کارم، امّا آیا جای توبه برای من وجود دارد؟! این اظهار، نشانگر کمال ناامیدی او از خودش بود که دقیق ترین معنای توبه همین است. گاهی انسان به زبان توبه می کند، امّا از خودش ناامید نیست و در برخی زوایای قلبش هنوز اتّکای به خود وجود دارد؛ این توبه کامل نیست. توبه کامل وقتی است که انسان هیچ امیدی - بله واقعاً هیچ امیدی - به خودش و کارهایش نداشته باشد. در این حالت است که اتّکای انسان فقط و فقط به فضل و لطف خدای متعال خواهد بود و در چنین حالی مشمول رحمت واسعه الهی واقع می گردد. حرّ به همین نقطه رسیده بود که از