حج و مهدویت صفحه 43

شیعیان پیش از ابوجعفر (ع) مناسک حج و حلال و حرام خود را نمی‌دانستند. چون ابوجعفر (ع) آمد، در علم را گشود و مناسک حج و حلال و حرام مردم را بیان فرمود.(1)

ابوحنیفه در روایتی، به نقش مهم امام صادق (ع) در ترویج فرهنگ و مناسک حج اعتراف کرده، می‌گوید:

« لَوْلَا جَعْفَرُ بن مُحَمَّدٍ مَا عَلِمَ النَّاسُ مَنَاسِکَ حَجِّهِمْ»(2)؛ «اگر جعفر بن محمد (ع) نبود، مردم مناسک حجشان را نمی‌دانستند» .

گفتنی است، اگرچه پیامبر گرامی اسلام (ص) تمام تلاش خود را به‌کار بست و مناسک و معارف حج را به‌صورت تئوری و عملی به مردم شناساند، اما به دلیل تنگناها و موانع بسیاری که فراسوی جامعه نوپای نبوی بود، مسلمانان نتوانستند همه جزئیات مسائل حج را از رسول گرامی اسلام (ص) فرا گیرند؛ زیرا اولاً مکه در سال هشتم هجرت فتح شد(3)و تا قبل از آن در دست مشرکان بود و برای همین، مسلمانان نمی‌توانستند در مکه حضور یابند و همراه رسول گرامی اسلام (ص) مناسک حج را انجام دهند؛ ثانیاً آیه‌ای که در آن دستورات حج آمده و براساس آن پیامبر اسلام (ص) مأموریت انجام حج پیدا کرد، در سال دهم

1- کَانَتِ الشِّیعَة قَبْلَ أَنْ یَکُونَ أَبُو جَعْفَرٍ ع وَ هُمْ لَا یَعْرِفُونَ مَنَاسِکَ حَجِّهِمْ وَ حَلَالهُمْ وَ حَرَامَهُمْ حَتَّی کَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ع فَفَتَحَ لهُمْ وَ بَیَّنَ لهُمْ مَنَاسِکَ حَجِّهِمْ وَ حَلَالهُمْ وَ حَرَامَهُمْ ؛ کافی، ج٢، ص٢٠؛ تفسیر عیاشی، ج١، ص٢۵٢.
2- من لایحضره الفقیه، ج٢، ص۵١٩؛ مواهب الرحمان فی تفسیر القرآن، عبدالاعلی موسوی سبزواری، ج٣، ص١۵٧.
3- العمده، ابن‌بطریق حلی، ج١، ص١۶۴؛ العدد القویه، رضی الدین حلی، ج١، ص٢١٨.