منطق ترجمه قرآن صفحه 162

و تفسیر به رأی به شمار می آید و از اعتبار ساقط است و سزاوار نیست که مترجم و مفسّر به آن تکیه کنند». (1)البته ایشان به لزوم استفاده از منابع «نقلی» (ظهور قرآن و روایات) و «عقلی» توجه داشته اند؛ ولی به منبع علوم تجربی قطعی اشاره نکرده اند. (2)یادآوری: از همین مطلب روشن می شود که اگر تفسیر یا ترجمه قرآن مخالف قرآن، سنت قطعی یا برهان عقلی یا علوم تجربی قطعی باشد معتبر نخواهد بود؛ چرا که این ها قراین معتبر درون متنی و برون متنی برای تفسیر و ترجمه قرآن هستند و تفسیر و ترجمه ای که با آن ها مخالف باشد، مخالف قراین علمی و غیر معتبر می شود.

2. ممنوعیت تفسیر و ترجمه به رأی

«تفسیر به رأی» به معنای تفسیر قرآن، بدون ترجمه به قراین عقلی، نقلی و علم قطعی و نیز تحمیل نظر بر قرآن کریم در تفسیر و همچنین تفسیر قرآن توسط افراد غیر متخصص است. (3)در روایات متعددی از پیامبر و اهل بیت علیهم السلام از طریق شیعه و اهل سنت حکایت شده که «تفسیر به رأی ممنوع و حرام است». (4)همانطور که گذشت: ترجمه قرآن، خلاصه ای از تفسیر قرآن است؛ بنابراین

1- (1) . البیان فی تفسیر القرآن، ص 6 - 505
2- (2) . در مورد منابع تفسیر، دیدگاه های مختلفی وجود دارد (نک: درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، نگارنده؛ روش شناسی تفسیر قرآن، رجبی و دیگران) ولی عمده منابع تفسیری به همین سه مورد فوق باز می گردد.
3- (3) . نک: درسنامه روش ها و گرایش های تفسیر قرآن، نگارنده، ص 351 به بعد و کتب دیگر در مورد روش های تفسیری.
4- (4) . عن النبی صلی الله علیه و آله و سلم : «من قال فی القرآن برأیه فلیتبوء مقعده من النار» (سنن ترمذی، ج 5، ص 199) و عن الرضا علیه السلام عن آبائه، عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله قال اللّه جل جلاله: ما آمن بی، من فسّر برأیه کلامی (عیون اخبار الرضا علیه السلام ، صدوق، ج 1، ص 116 و بحار، ج 89، ص 107).