منطق ترجمه قرآن صفحه 179

3. اصطلاحات خاص در زبان قرآن

زبان قرآن، هرچند که همان زبان قوم و براساس عرف شکل گرفته، اما دارای اصطلاحات خاص است که معمولاً با معنای لغوی آن متفاوت است؛ این واژگان با مطالعه در قرآن و مقایسه آیات آن معنا پیدا می کند؛ اگر مترجم قرآن به «اصطلاح بودن» این واژه ها توجه نکند و همان معنای لغوی آن ها را اخذ نماید گرفتار لغزش می شود.

مثال: واژه «کافر» به معنای «پوشیده» است؛ (1) اما در قرآن کریم به منکران اصول دین مثل نبوت و معاد گفته می شود و واژه «ایمان» در اصل به معنای «آرامش و اطمینان» است؛ (2) اما در اصطلاح قرآن به معنای «اعتقاد به خدا و معاد» و... است.

واژه «زکات» به معنای «رشد و پاکی» است؛ (3) ولی در قرآن، به معنای مالیات خاص است.

تذکر: همانطور که در زبان مبدأ (عربی) اصطلاحات خاص وجود دارد، در زبان مقصد نیز اصطلاحات خاص وجود دارد که باید توجه به آن ها داشته باشیم تاگرفتار لغزش در ترجمه نشویم.

مثال: [ ...وَإِن تُخَالِطُوهُمْ... ]؛ (4) که «مخالطه» در فارسی به معنای «آمیزش» است؛ اما در عصر ما، واژه آمیزش در عرف فارسی به معنای آمیزش جنسی است، ازاین رو نمی توان آن را برابر «مخالطه» به کاربرد.

4. توجه به کلمات کلیدی، کانونی و محوری

اشاره

در گذشته دانشمندان لغت شناسی، همچون راغب اصفهانی در «المفردات فی غریب القرآن» و ابی منصور ثعالبی نیشابوری در کتاب «فقه اللغه» و علمای اصول الفقه در مبحث وضع تعیینی و تعیّنی و حقیقت شرعیه و...، (5) تا حدودی به کلمات کلیدی قرآن

1- (1) . المفردات، الراغب الاصفهانی، ماده «کفر».
2- (2) . همان، ماده «اَمن»
3- (3) . همان، ماده «زکا»
4- (4) . بقره، 220
5- (5) . نک: کفایه الاصول، الآخوند محمد کاظم الخراسانی، ج 1، ص 24 و ص 37 موسسه النشرالاسلامی، قم، 1414 ق.