منطق ترجمه قرآن صفحه 253

خرمشاهی: «بدانید که ایشان اهل فسادند».

و گاهی نیز به عنوان «حصر» معنا می شود:

مثال: در آیه 104 سوره «آل عمران» در «تفسیر نمونه» می خوانیم:

[ ...وَأُوْلَل-ِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ]؛

«تنها آنان رستگارانند»؛

ولی همین مفسر محترم در ترجمه آیه به عنوان «تاکید» آورده و می فرماید:

«آن ها همان رستگارانند»؛

و گاهی به عنوان «تاکید» معنا می شود:

همانطور که استاد «فولادوند» به عنوان «تاکید» در آیه 104 سوره «آل عمران» می نویسند: «آنان همان رستگارانند».

بررسی

«ضمیر فصل» در ادبیات عرب دو معنا دارد:

الف) معنای «حصر»؛

ب) معنای «تاکید».

نکته 1: معنای نخست، معنای اصلی ضمیر فصل است و معنای دوم به عنوان قول گروهی از ادیبان در ادبیات عرب مطرح است.

همانطور که «ابن هشام» در «مغنی» پیرامون فایده های «ضمیر فصل» می نویسد:

«الثانی: معنوی: وهوالتاکید؛ ذکره جماعه... والثالث: معنوی ایضاً:

وهوالاختصاص، و کثیر من البیانیین یقتصر علیه». (1)نکته 2: «حصر، در مورد ضمیر فصل غالباً به صورت «حصر اضافی و نسبی» است.