حلقه هشتم : سلسله درس‌های مهدویت : راز غیبت صفحه 9

غرض در افعال الهی نمی توانیم مطرح کنیم تا حصول آن از باب «لطف» بر خداوند واجب انگاشته شود. معنای صحیح هدفداری خداوند هم در واقع به هدف مخلوقات مربوط می شود که تحقق بخشیدن به آن، به اختیار خودشان است و فعل خداوند محسوب نمی گردد.

سنت «امتحان» در خلقت خداوند

اما در حوزه افعال اختیاری انسانها، گاهی اموری در آیات و روایات به عنوان علت و غرض، به فعل خدای متعال نسبت داده شده است. در این خصوص باید توجه داشت که این ادله نقلی در مقام اثبات آن چه عقلاً و نقلاً مردود است، نمی باشند و هیچ کدام برای خلقت خداوند ، هدف و علت – به معنایی که اسنادش به ذات مقدس ربوبی روا نیست، اثبات نمی کنند. یکی از این امور که در آیات و احادیث مطرح شده، مسئله «امتحان» و «ابتلاء» انسان است. در قرآن می خوانیم:

وَهُوَ الَّذِی جَعَلَکُمْ خَلَائِفَ الْأَرْ‌ضِ وَرَ‌فَعَ بَعْضَکُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَ‌جَاتٍ لِّیَبْلُوَکُمْ فِی مَا آتَاکُمْ (1)

در احادیث ائمه علیهم السلام هم این مطلب به وضوح مورد تصریح قرار گرفته است. به عنوان مثال، امام باقر علیه السلام حدیثی قدسی نقل فرمودند که خداوند به حضرت آدم علیه السلام وحی کرد: