- اشاره 1
- بخش اول: اهمیت و تعریف انتظار 1
- درس اول: وجوب انتظار 3
- انتظار، شرط قبولی اعمال 3
- فصل 1 - وجوب انتظار 3
- وجوب انتظار قائم علیه السلام 7
- عوامل ایجاد کننده انتظار 8
- فصل 2 - انتظار ظهور 14
- غیر قابل توصیف بودن انتظار 14
- درس دوم: انتظار ظهور 14
- تعریف انتظار از روی ملزومات و لوازم آن 16
- درس سوم: انتظار فرج 21
- فصل 3 - انتظار فرج 21
- انتظار، ضد یأس 21
- انتظار فرج، بالاترین عبادت مؤمن 26
- پرسشهای مفهومی از درسهای 1 تا 3 31
- اشاره 32
- بخش دوم انتظار فرج امام عصر علیه السلام و اقسام آن 32
- درس چهارم: غیبت امام علیه السلام، بزرگترین گرفتاری عصر 34
- فصل 1 - انتظار فرج امام عصر علیه السلام 34
- رابطه شدت انتظار با شدت گرفتاری 34
- محرومیتهای ناشی از غیبت 39
- برطرف شدن اندوه ها و گرفتاریها 43
- درس پنجم: مقایسه زمان غیبت با زمان ظهور 43
- اشاره 43
- گرد آمدن بر محور دین حق 45
- کامل شدن عقول 47
- درس ششم: اهمیت احساس درد 50
- شکایت از غیبت 50
- اشاره 50
- شکایت همراه با رضا 53
- ظهور موفور السرور 56
- برطرف شدن ظلم به دست امام عصر علیه السلام 62
- اشاره 62
- درس هفتم: رنج و مصیبت مؤمن از وقوع ظلم 62
- اندوه مؤمن از وقوع ظلم در هر نقطه زمین 64
- اندوه امام صادق علیه السلام از ظلم به یک شیعه 65
- پرسشهای مفهومی از درسهای 4 تا 7 70
- فصل 2 - انتظار فرج منتظر 71
- درس هشتم: انتظار فرج کامل 71
- صاحب بالاترین درجه ایمانی 71
- صاحب شدیدترین گرفتاری 72
- سپرده شدن هدایت خلق به امام علیه السلام 73
- اطلاق «منتظر» بر امام عصر علیه السلام در احادیث 82
- درس نهم: برترین منتظر 82
- درس دهم: جایگاه «نیت» در عبادات 91
- فصل 3 - مراتب انتظار فرج 91
- ارزش عمل به نیت آن است 91
- مراتب قصد قربت 97
- اشاره 104
- درس یازدهم: قصد قربت در انتظار فرج امام عصر علیه السلام 104
- انتظار فرج بدون قصد قربت 104
- انتظار فرج با قصد قربت 107
- پرسشهای مفهومی از درسهای 10 و 11 109
- درس دوازدهم: مراتب انتظار فرج براساس منزلت آن که فرجش را انتظار می کشیم 110
- رابطه محبت با انتظار فرج 121
- اشاره 121
- درس سیزدهم: بالاترین درجه انتظار متناظر با بالاترین درجه معرفت و محبت 121
- محبت امام عصر علیه السلام 124
- درس چهاردهم: درخواست رفع گرفتاری از امام عصر علیه السلام 133
- اشاره 133
- دعای قنوت امام عسکری علیه السلام در فرج فرزند خود 133
- دو نمونه از دعاهای امام عصر علیه السلام در تعجیل فرج خودشان 137
- عالی ترین رتبه فرج امام عصر علیه السلام 139
- پرسشهای مفهومی از درسهای 12 تا 14 142
- بخش سوم انتظار لحظه به لحظه 143
- اشاره 143
- درس پانزدهم: بدائی بودن وقت ظهور 144
- اشاره 144
- فصل 1 - بداء پذیر بودن وقت ظهور و علائم آن 144
- اعتقاد به بداء 145
- اشاره 156
- درس شانزدهم: بداء پذیر بودن علائم ظهور 156
- علائم محتو هم بداء پذیرند 161
- پرسشهای مفهومی از درسهای 15 و 16 166
- درس هفدهم: اصلاح امر ظهور در یک شب 167
- شبیه حضرت موسی علیه السلام 167
- فصل 2 - ناگهانی بودن ظهور امام علیه السلام 167
- اشاره 167
- امیدوارتر باش 170
- حیرت امام علیه السلام 172
- درس هجدهم: مقدمه نداشتن ظهور (1) 175
- یأس از فرج در هنگام فرج 175
- نقد نظریه «ظهور صغری» 181
- اشاره 186
- تجلیات امام عصر علیه السلام در گذشته 186
- درس نوزدهم: مقدمه نداشتن ظهور (2) 186
- درس بیستم: وظیفه امیدواری به ظهور 193
- اشاره 193
- نزدیک شمردن ظهور 196
- پرسشهای مفهومی از درسهای 17 تا 20 200
هستند و هیچ یک را نمی توان قطعی دانست.
این مطلب البته مطلب صحیحی است که در ادامه به طرح آن می پردازیم، ولی در مورد اصل آن چه فعلاً در صدد اثباتش هستیم، هیچ تفاوتی نمی کند که بگوییم وقتی برای ظهور معین نشده یا این که معین شده ولی قابل بداء و تغییر است. آن چه مسلم است این است که وقت قطعی و غیر قابل تغییر در مورد ظهور حضرت ولی عصر ارواحنا فداه معین نشده است.
به همین دلیل در بعضی از دعاهایی که برای تعجیل فرج امام عصر علیه السلام وارد شده است، اشاره به مسئله بداء وجود دارد. در حقیقت اگر وقت ظهور امام علیه السلام بداءپذیر نبود، دعا برای تعجیل در مورد آن بی اثر می نمود، ولی از آن جا که این امر قابل بداء است، خود ائمه علیهم السلام درباره آن دعا می کردند و شیعیان خود را نیز به این مسئله تشویق می فرمودند. در دعایی که از امام موسی بن جعفر علیهما السلام در تعقیب نماز عصر نقل شده است، چنین می خوانیم:
انت الله لا اله الا انت. منک المشیة و الیک البداء... انت الله لا اله الا انت. تمحو ما تشاء و ثبت و عندک ام الکتاب... .
اسالک ان تصلی علی محمد و آل محمد و ان تعجل فرج المنتقم لک من اعدائک.(1)
تو خدایی هستی که جز تو معبودی نیست، خواستن از تو است و اختیار بداء هم با تو است ... تو خدایی هستی که جز تو معبودی
1- 1. بحار الانوار، جلد 86، ص: 81.