انسان شناسی و مهدویت صفحه 214

خلاصۀ سخن آن که:

1. همه ادیان بزرگ، انسان را فراتر از یک موجود مادی صرف می بینند و بر بعد غیرمادی انسان صحه می گذارند، اما به سختی می توان تعریف مشترکی از این بعد غیرمادی ارائه داد؛ زیرا به غیر از آموزه های اسلامی که دو جنبه فطرت و طبیعت انسان را بیان می کنند، سایر مکاتب هر یک به فراخور جهان بینی خاص خود یا اعتقاد و عدم اعتقاد به مبدأ لایزال به عنوان سرآغاز هستی تعاریف متفاوتی از بعد غیرمادی انسان مطرح کرده اند.

2. همه ادیان بزرگ بر امکان راه یابی انسان به بارگاه قدس الهی و دور شدن از فساد و نقص تأکید دارند.

4. همه ادیان بزرگ به وجود موانع کمال یابی انسان معترف اند و تلاش می کنند تا راهی برای از بین بردن گرایش های کمال گریز انسان بیابند؛ با این تفاوت که مکاتب فکری بیش­تر بر تعقل و مفاهیم اخلاقی صرف تکیه دارند، اما ادیان آسمانی در کنار این مفاهیم، بر ایمان به خدا و پیروی از دستورات شریعت نیز به عنوان شاه راه کمال تأکید می کنند. (1)

در بحث کمال باید به این مسأله توجه داشت که علاوه بر تعریف صحیح کمال، اعتقاد به وجوه انسان کامل نیز لازم است. بدین جهت اکثر قریب به اتفاق ادیان و مکاتب در ضرورت وجود انسان کامل متفق هستند. منتها مشکل بزرگ این است که تعریف انسان کامل یا معرفی مصداق آن، نزد هر فرقه به گونه ای بیان شده است.

نمودار زیر به صورت اجمالی این تفاوت­ها را نشان می دهد: