انسان شناسی و مهدویت صفحه 44

در نگاه دینی، وجود جسمی انسان، سابق و مقدم بر وجود روحانی اوست.(1) بدین معنا که ابتدا نطفه آدمی تشکیل شده و آن­گاه که جنین به چهار ماهگی رشد خود رسید، زمینه برای افاضه روح فراهم می شود. پس از آن، جنین به مدت پنج ماه با ترکیب جدید جسمی/ روحی خود دوران رحمی را طی می کند تا به رشد نهایی برسد و آماده ورود به زندگی دنیوی شود.

دو دسته از آیات قرآنی به فرایند خلقت آدمی می پردازد؛ آیات مرتبط با داستان خلقت آدم و حوا و آیات مربوط به خلقت طبیعی تک تک انسان ها. قرآن تأکید می کند که در هر دو فرآیند، بدن آدمی مستقیم از طبیعت وارد عالم انسانی می شود. در فرهنگ قرآنی و روایی، منشاء پیدایش جسم انسان، ماء، تراب، طین، منی، صلب و ترائب، نطفه، علقه و مضغه خوانده شده است.

با دقت در این مطلب مشخص می شود که از منظر دینی، هویت آغازین آدمی از ترکیب آب(2) و خاک است که مخلوط آن، گِل نام می گیرد. گِل وجود آدمی، در داستان آفرینش آدم و حوا بدون واسطه، و در فرایند پیدایش دیگر انسان ها در قالب نطفه حضور دارد. این گِل در فرهنگ شیعی «طینت» خوانده می شود.

3.1. طینت، سنگ بنای انسان شناسی جسمانی

«طینت» بر وزن فِعله، از اوزان صرفیِ ادبیات عرب است که بر نوع حالت یا صفت چیزی دلالت می کند.(3) «فطرت» نیز از جهت ادبی بر همین وزن است. پس طینت بر کیفیت آفرینش

1- این بحث ناظر به مراحل پیدایش وجود زمینی آدمی است؛ وگرنه طبق برخی از اطلاعات قرآنی و روایی، روح آدمی در عالم ملکوت زودتر آفریده شده است. اساساً اگر از عالم ذر تفسیر ماورائی داشته باشیم خلق روح بسیار قدیمی تر از خلق جسم است.
2- «و جعلنا من الماء کل شئی حیّ»؛ انبیاء(21)،30.
3- مجمع البحرین، ج3،ص 438.