انسان شناسی و مهدویت صفحه 86

موجودات ثابت است؛ یعنی هر موجود یا مخلوقی بنا بر خلقت خود برای نیل به غایت معینی، به ابزار و قوای خاصی مجهز شده است: «رَبُّنَا الَّذی أَعْطی کُلَّ شَیْ ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدی»؛(1) «پروردگار ما کسی است که هر چیزی را آفرینش در خور آن داده، سپس آن را هدایت کرده است».

طبق این مضمون، سعادت نوع بشر منوط به پیمودن مسیر خاصی است که همان دین الهی است و خداوند زمینه های پذیرش آن را در نهاد انسان فراهم کرده است. این زمینه هدایتگر، همان فطرت و نحوه آفرینش است و به همین سبب فرمود: «فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْها».(2)

امام خمینی رحمه الله در کتاب چهل حدیث، فطرت را این گونه تعریف می نماید:

«بدان که مقصود از فطرت الله که خدای تعالی مردم را بر آن مفطور فرموده، حالت و هیئتی است که خلق را بر آن قرار داده، که از لوازم وجود آن هاست و از چیزهایی است که در اصل خلقت وجود دارد و خمیره آن ها بر آن مخمر شده است. و فطرت های الهی از الطافی است که خدای تعالی به آن اختصاص داده بنی الانسان را از بین جمیع مخلوقات؛ و دیگر موجودات یا اصلاً دارای این گونه فطرت هانیستند، یا ناقص اند و حظ کمی از آن دارند».(3)

بعضی از کلمات دیگر نیز در قرآن بر فطرت دلالت می­کنند. کلیدواژه­هایی هم­چون «صبغهالله»، «حنیف»، «الهام»، «ذکر» و... از این جمله هستند.(4) در این میان شاید دو عبارت

1- طه(20)، 50.
2- روم(30)، 30.
3- شرح چهل حدیث، ص 180.
4- در این باره به این روایت توجه فرمایید: وَ قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام فِی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی: «وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَداهُمْ حَتَّی یُبَیِّنَ لَهُمْ ما یَتَّقُونَ» قَالَ: حَتَّی یُعَرِّفَهُمْ مَا یُرْضِیهِ وَ مَا یُسْخِطُهُ، وَ قَالَ فِی قَوْلِهِ تَعَالَی: «فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها» قَالَ: بَیَّنَ لَهَا مَا تَأْتِی وَ مَا تَتْرُکُ، وَ قَالَ فِی قَوْلِهِ تَعَالَی: «إِنَّا هَدَیْناهُ السَّبِیلَ إِمَّا شاکِراً وَ إِمَّا کَفُوراً» قَالَ: عَرَّفْنَاهُ إِمَّا آخِذاً وَ إِمَّا تَارِکاً، وَ فِی قَوْلِهِ تَعَالَی: «وَ أَمَّا ثَمُودُ فَهَدَیْناهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمی عَلَی الْهُدی» قَالَ: وَ هُمْ یَعْرِفُونَ. وَ سُئِلَ الصَّادِقُ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ هَدَیْناهُ النَّجْدَیْنِ» قَالَ: «َجْدَ الْخَیْرِ وَ نَجْدَ الشَّرِّ. (اعتقادات الامامیه و تصحیح الاعتقاد، ج1، ص36)