- فصل اول: دلایل غیبت 3
- اشاره 3
- مقدّمه 4
- مرحله نخست: علل غیبت در روایات 5
- اشاره 12
- مرحله دوم: بررسی سندی و دلالی روایات 12
- بررسی نخستین روایت: اجرای شیوه پیامبران علیهم السلام در مورد حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 13
- اشاره 23
- روایات مذمّت سدیر 23
- شواهدی از روایاتِ امام صادق علیه السلام 26
- شواهدی از روایاتِ امام زین العابدین علیه السلام 28
- شواهدی از روایاتِ امام باقر علیه السلام 28
- شاهدی از روایاتِ امام رضا علیه السلام 29
- غیبت ها و پنهان شدن پیامبران 33
- اشاره 36
- فصل دوم: حکم تسمیه و ذکر نام شریف حضرت ولی عصر علیه السلام 36
- بررسی گفته دانشمندان و فقیهان 40
- اشاره 40
- اشاره 40
- قائلین به حرمت 40
- 1. علاّمه مجلسی 40
- توجیهات علاّمه مجلسی 42
- 2. محدّث نوری 46
- اشاره 50
- 1. شیخ حُرّ عامِلی 50
- دیدگاه قائلین به جواز 50
- 1. باب احتضار 51
- 2. باب دفن 52
- 3. باب عقیقه 53
- 4. باب مزارات 54
- 5. ابواب ذکر 54
- 2. محقق إربلی 55
- 3. فیض کاشانی 56
- 4. شیخ صدوق 57
- 6. آیت الله مکارم شیرازی 57
- 5. صاحب مکیال المکارم 57
- فصل سوم: نهی از قیام در بوته نقد و تحلیل روایی 61
- اشاره 61
- روایت نخست 62
- اشاره 62
- دلالت و توجیه روایت 64
- بررسی سند روایت 68
- روایت دوم 68
- اشاره 68
- اشاره 68
- 1. ضعف راوی 69
- 2. وثاقت وی 69
- طریق دیگر حدیث 70
- بررسی نخستین طریق نعمانی 71
- بررسی طریق سوم 72
- بررسی طریق دوم نعمانی 72
- بررسی دلالت روایت 73
- مناقشه نخست 73
- مناقشه دوم 76
- مناقشه سوم 77
- روایات دیگر 78
- سند روایت 81
- دلالت حدیث 82
- فصل چهارم: جریان غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در سرداب سامرا 83
- اشاره 83
- شبهات مخالفین در مورد سرداب سامرا 84
- اشاره 84
- گفتار علمای اهل سنّت در مورد سرداب سامرا 84
- موضع گیری علمای شیعه در برابر این تهمت 86
- اشاره 87
- دو پرسش 87
- قضیه سرداب در منابع شیعی 87
- اشاره 89
- اشکالات وارده بر احادیث «الخرائج و الجرایح» 89
- نقل جریان سرداب در «المزار» ابن مشهدی 91
- سخن ابن مشهدی پیرامون سرداب 92
- تحقیقی پیرامون ابن مشهدی و کتاب «المزار» 92
- اشاره 92
- اشکال نخست: بنائی و صغروی 93
- اشکال دوّم: مبنائی و کبروی 93
- دیدگاه آیه الله العظمی خوئی 93
- اشاره 93
- دیدگاه شیخ آقابزرگ تهرانی 94
- شیوه تألیف «المزار» 95
- مشایخ «المزار» 95
- اشاره 95
- دیدگاه محدّث نوری 95
- اشاره 95
- دیدگاه محدث نوری در مورد مؤلف 96
- دیدگاه ما 97
- الف. آیا ظهور حضرت ولی عصر علیه السلام از سرداب است. 98
- اتهامات اهل سنّت به شیعه پیرامون سرداب 98
- ب. آیا حضرت ولی عصر علیه السلام در سرداب زندگی می کند؟ 101
- خاتمه بحث 104
- فصل پنجم: بررسی جریان «قرقیسیا» یا «آرمگدون» 106
- اشاره 106
- اشاره 107
- نظریه «زبیدی» پیرامون «قرقیسیا» 107
- محور نخست: محدوده جغرافیائی «قرقیسیا» 108
- اشاره 108
- الف) در شمال غربی عراق 108
- اشاره 109
- ب) در شمال فلسطین 109
- تحقیقی رجالی پیرامون نُعیم ابن حمّاد 110
- نگاهی به «مگدون» یا تعبیر عِبری آن «مجدّون» 110
- محور دوّم: «قرقیسیا» در روایات عامه 110
- اشاره 110
- 1. ذهبی 116
- تحقیقی پیرامون «عبدالله بن لهیعه». 116
- اشاره 116
- دیدگاه علمای اهل سنّت درباره کعب 121
- دیدگاه شیعه درباره کعب 123
- محور سوّم: «قرقیسیا» در روایات شیعه 125
- نخستین روایت، از روضه کافی 125
- اشاره 125
- اشاره 125
- محور نخست: مؤلف روضه کیست؟ 126
- محور دوّم: سند روایت روضه کافی 128
- محور سوّم: بررسی دلالت روایت 129
- روایت دوم 130
- اشاره 131
- روایت سوّم 131
- بحث رجالی 131
- توثیقات محمّد بن سنان 133
- روایت چهارم 134
- روایت پنجم 135
- فصل ششم: جریان حضرت نرگس 137
- اشاره 137
- فشرده روایت 138
- اشاره 138
- بررسی روایتی، درباره مادر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 138
- بررسی کتاب های ناقل این روایت 140
- الف. بِشر بن سلیمان نخّاس 143
- اشاره 143
- بررسی سند این روایت 143
- ب _ محمّد بن بحر شیبانی 146
- اشکالات وارده بر سند و دلالت این روایت 150
- تأییدی از مامقانی 153
- اشاره 155
- فصل هفتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله (اشعری) قمی (1) 155
- اشاره 156
- بخش نخست. خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی 156
- نخستین اشکال 157
- دومین اشکال 158
- اشاره 158
- دیدار جمال دلربای محبوب 160
- ورود آن دو، به محضر امام علیه السلام 160
- مسئلهِ حدیث غار 166
- سبب اسلام آوردن بعضی از صحابه 167
- جامه پیرزن، سجّاده امام 168
- وداع با حضرت 168
- بخش دوم. اسناد و کتاب های ناقل این حدیث 169
- اشاره 173
- بخش سوم. نقد و بررسی سندی و دلالی 173
- اشکالات و پاسخ ها 174
- اشکال اول. ملاقات سعد بن عبدالله قمّی با امام حسن عسکری علیه السلام ثابت نیست. 174
- اشکال دوم. سند حدیث غریب و غیرمعروف است 177
- اشکال سوم. سند حدیث ضعیف است 178
- تحقیق در رجال حدیث 178
- اشاره 178
- 1. محمّد بن علی بن محمّد بن حاتم نوفلی معروف به کرمانی. 179
- 2. احمد بن عیسی وشّا 179
- 4. محمد بن بحر بن سهل شیبانی 180
- 3. احمد بن طاهر قمّی 180
- 1. عبدالباقی بن یزداد بن عبدالله بزّاز 182
- 3. احمد بن محمّد بن یحیی عطّار 183
- 2. عبدالله بن محمّد ثعالبی 183
- اشکال چهارم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ صدوق خود، آن را در کتاب من لایحضره الفقیه نقل نکرده است؟ 184
- اشکال پنجم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ طوسی آن را در کتاب الغیبه نیاورده است؟ 185
- اشکال ششم. تشکیک طوسی در نقل روایت سعد از امام حسن علیه السلام 185
- اشاره 187
- فصل هشتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی (2) 187
- اشکال نخست 188
- اشاره 188
- اشاره 188
- نقد و بررسی دلالی 188
- بررسی روایی تفسیر «کهیعص» 191
- 2. تفسیر دُرّالمنثور سیوطی 191
- 1. تفسیر ثعلبی 191
- 4. تفسیر برهان 192
- 3. تفسیر مجمع البیان طبرسی 192
- 5. تفسیر قمّی 194
- 6. تفسیر نورالثَقَلین 195
- اشاره 195
- اشکال دوم. تفسیر فاحشه مبینه 195
- روایات 196
- سخنان فقها 197
- اشکال سوم. تفسیر سحق 198
- اشکال چهارم. «فاخلَع نَعلیک» 199
- اشکال پنجم. تفاوت دو محبت 201
- اشکال ششم. بازی با مقام امامت سازگاری ندارد 202
- اشکال هفتم. انار طلایی مناسب دنیاپرستان است 207
- اشکال هشتم. اطلاع یهود از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 209
- اشاره 212
- فصل نهم: درنگی در روایات قتل های آغازین 212
- اندیشه تفریط گرایی در کشتارِ هنگام ظهور 214
- اندیشه افراط گرایی در کشتار به هنگام ظهور 217
- رفتار امام علیه السلام با دشمنان 221
- تربیت سپاهیان و تدارک مقدّمات جنگ 222
- اشاره 222
- تجهیزات جنگی و وسایل دفاعی 223
- اشاره 223
- قاطعیّت امام در رویارویی با دشمنان 223
- اشاره 225
- جنگ و کشتار 225
- مدّت جنگ ها 227
- قاطعیّت امام، در برخورد با اشخاص و گروه های مختلف 228
- اشاره 228
- اشاره 230
- 1. قوم عرب 230
- الف. اهل مکّه و دشمنی با اهل بیت علیهم السلام 231
- ب. برنامه نو و ناسازگاری عرب 232
- ج. آغاز قیام و نخستین پایگاه دشمن 233
- ه_. اهل مدینه و جانشین امام 235
- د. اهل مکّه و جانشین امام 235
- و. آمار کشته شدگان قریش و سابقه آنان 236
- 2. مردم عراق 238
- 3. اهل کتاب 240
- اشاره 241
- 4. فرقه های انحرافی 241
- الف. زیدیّه 241
- ب. بَتْرِیّه 242
- د. مُرجئه 243
- ج. خوارج 243
- ه. مقدّس نماها 244
- 5. ناصبی ها 244
- 6. منافقان 245
- قاطعیّت امام در برخورد با خودی ها 246
- فصل دهم:سفارت و نیابت خاصه 249
- اشاره 249
- دوّمین محور (شهرت روایی) 250
- نخستین محور 250
- سوّمین محور (فقه الحدیث) 250
- اشاره 250
- اشاره 251
- محور نخست 251
- بررسی سندی پیام شریف 253
- محور دوم: شهرت روایی 255
- توجیه نخست 257
- محور سوم: فقه الحدیث و توجیهات ششگانه نوری 257
- اشاره 257
- توجیه سوم 258
- توجیه دوّم 258
- توجیه پنجم 260
- توجیه چهارم 260
- توجیه ششم 266
- خلاصه بحث 270
- فصل یازدهم: بررسی سرگذشت ابن مهزیار 272
- اشاره 272
- اشاره 273
- محور نخست: بیان اصل سرگذشت 273
- نقل اول 274
- نقل دوم 279
- نقل سوم 282
- نقل چهارم 286
- محور دوم: راوی این سرگذشت کیست؟ 289
- محور سوم: بررسی متن و محتوی 292
- نتیجه 299
- اشاره 300
- فصل دوازدهم: پایگاه زمینه سازان ظهور و تاریخ تأسیس آن 300
- پیدایش قم 301
- علّت نامگذاری قم 304
- اشاره 304
- دیدگاه مورد قبول 310
- اشاره 310
- منابع روایی 310
- آشنایی با مولّف آن 311
- 1. کتاب تاریخ قم 311
- آشنایی با کتاب تاریخ قم 312
- دیدگاه علما در مورد کتاب تاریخ قم 314
- 2. کتاب البلدان تألیف ابن الفقیه 315
- اشاره 315
- دسته بندی روایات 316
- بیان چهار نکته پیش از بررسی روایات 316
- بررسی متن و سند 319
- تهاجم، یورش و ناامنی قم در آخرالزمان 332
- روایت اول: خروج سیّد حسنی 332
- اشاره 332
- اشکالات روایت حسنی 333
- سه شاهد روایی در مدح سیّد حسنی 334
- گرفتاری جوانان قم … 338
- گرفتاری قم در صورت خیانت … 338
- گرفتاری مردم قم به غم و اندوه 339
- اشاره 339
- توجیه روایات معارض 340
- جمع بین دو دسته اخبار 340
- عنایات معصومین علیهم السلام به قم و دعا در حق اهل قم 342
- اشاره 346
- فصل سیزدهم: پژوهشی پیرامون حدیث جّساسه (خبرچین) و دجال 346
- اشاره 347
- فرازهائی از حدیث جساسه 347
- فاطمه بنت قیس کیست؟ 348
- عامر شعبی کیست؟ 349
- تمیم داری کیست؟ 350
- روایت دجّال در کتب شیعه 356
- محور سوم: سند روایت از دیدگاه شیعه 358
- کتاب هایی که این روایت را نقل کرده اند 358
- محور دوم: سند حدیث 358
- اشاره 360
- دجال کیست؟ 360
- دجّال در لغت 360
- مکان ظاهر شدن دجّال 362
- دجّال، در روایات شیعه 365
- آیا دجّال شخص است یا جریان؟ 365
- دجّال شخص است یا جریانی فکری؟ 372
- دجّال در ادیان دیگر 375
- اشاره 378
- فصل چهاردهم: یمانی کیست؟ 378
- ارتباط قم با یمانی 379
- وظیفه مسلمانان در قبال یمانی چیست؟ 381
- اشاره 381
- اشاره 381
- بررسی سند حدیث 381
- احمد بن یوسف: 382
- خروج یمانی 383
- اشاره 383
- سه نکته درباره سیف بن عمیره 384
- اشاره 384
- روایاتی از کتاب نهج الخلاص 385
- بررسی سند 388
- روایاتی که به اصل جنبش یمانی اشاره دارد 389
- در منابع عامّه 391
- اشاره 393
- فصل پانزدهم: بحثی پیرامون زیارت ناحیه مقدّسه 393
- الف. زیارت الشهداء یوم عاشورا 395
- ب. تاریخ صدور توقیع 396
- زیارت ناحیه معروف 397
- بحثی درباره کتاب «المزارالکبیر» 398
- اشاره 398
- 1 _ آشنایی با مؤلف 400
- شاگردان 400
- استادان ابن مشهدی 400
- اشاره 400
- اشاره 400
- محورهای بحث و تحقیق 400
- اشاره 402
- 2 _ آشنایی با کتاب 402
- دیدگاه علاّمه مجلسی درباره زیارت ناحیه 403
- الف. اگر این زیارت از ائمّه منقول است، چرا شیخ عباس قمی، آن را در مفاتیح الجنان نیاورده است؟ 404
- 3 _ بررسی شبهات 404
- ب. عبارت «ناشرات الشعور» را چگونه می توان پذیرفت؟ 405
- ج. دیدگاه و اشکال آیت الله خویی 406
- اشاره 408
- منابع زیارت ناحیه 408
- الف _ متقدمان 409
- ب _ متأخران 409
- اشاره 413
- فصل شانزدهم: داستان جزیره خضراء 413
- جزیره خضراء 414
- جزیره خضراء در ترازوی نقد 414
- نخستین محور: منابع نقل این داستان 432
- اشاره 432
- أ. منابع نقل داستان نخست (طیّبی) 433
- اشاره 433
- بررسی منابع و نقل ها 434
- اشاره 440
- ب. منابع نقل داستان انباری 440
- محور دوم: بررسی سندی داستان ها 441
- اشاره 441
- أ. داستان طیّبی (جزیره خضرای معروف) 441
- بررسی منابع و نقل ها 441
- تضعیفات: 442
- بررسی توثیقات و تضعیفات 443
- توثیقات: 444
- نکاتی درباره سند 446
- ب. داستان انباری 447
- اشاره 447
- مدرک این داستان 450
- جزیره خضراء در تاریخ 468
- موقعیت جغرافیایی جزیره خضراء 471
- فصل هفدهم: بررسی احادیث عدالت مهدوی 475
- اشاره 475
- 1 _ بازستانی حقوق پایمال شده 479
- جلوه هایی از عدالت مهدوی 479
- 2 _ واگذاری محل طواف کعبه 482
- اشاره 482
- دیدگاه آقای خویی 484
- برداشت فقهی 486
- 3 _ چشم پوشی از سوابق برخی مجرمان 486
- اشاره 486
- فقه الحدیث 487
- 4 _ تخریب سقف مساجد 488
- اشاره 488
- برداشت فقهی 490
- 5 _ مساجد و تزیینات و تصاویر 490
- 6 _ به زانو درآوردن حکومتِ ستم پیشگان 491
- نتیجه 492
- اشاره 493
- فصل هجدهم: القاب و اصاف حضرت مهدی در منابع اهل سنّت 493
- ترجمه این اوصاف 496
- اشاره 499
- القاب حضرت در روایات اهل سنّت 499
- 1 _ مهدی هذِهِ الأُمّه 500
- بررسی متون روایات 500
- 2 _ المهدی فی الأرض والمهدی فی السَّماء 500
- 3 _ مهدی الخیر 501
- 5 _ خلیفه الله 501
- 4 _ اَلإمام 501
- 7 _ خلیفه بَنی هاشم 502
- 6 _ خلیفه 502
- 8 _ اَلأمیر 502
بقرقیسیاءِ و یوحنا الدیلمی بزجار …»(1).
نگاهی به «مگدون» یا تعبیر عِبری آن «مجدّون»
در مورد مجدّون حموی چنین می گوید: «مجدّون من قُری بخارا»(2).
همچنین گفته شده: «مجدّون من قری نسف». «نسف» بین جیحون و سمرقند واقع است.
آری آنچه مسلّم است در شامات درگیری سختی رخ خواهد داد؛ بحث در تطبیق مجدّون بر قرقیسیا است.
محور دوّم: «قرقیسیا» در روایات عامه
اشاره
پس از مشخص شدن محدوده جغرافیائی «قرقیسیا»، اینک به بررسی روایات عامه در مورد جریان «قرقیسیا» می پردازیم.
نکته:
امّا با توجه به این که اکثریت قریب به اتفاق روایات عامه در مورد «قرقیسیا» از کتاب فتن «نُعیم ابن حمّاد» نقل شده، لذا ابتدا به بررسی رجالی نُعیم بن حمّاد اشاره می کنیم.
تحقیقی رجالی پیرامون نُعیم ابن حمّاد
علمای عامه در مورد نُعیم بن حمّاد کلمات گوناگونی دارند و ما برای روشن شدن شخصیت او، به بررسی کلمات علمای عامه می پردازیم.
1) احمد بن حنبل: «و روی المیمونی عن احمد قال: اوّل من عرفناه یکتب المسند، نُعیم بن حمّاد(3)؛ نخستین شخصی که ما می شناسیم و مسند می نویسد، نُعیم بن حمّاد است».
2) ذهبی: وی ابتدا در مورد نُعیم بن حمّاد می گوید: «الامام، العلامه،
1- بحارالانوار، جلد 14، ص 279.
2- معجم البلدان، جلد 5، ص 285.
3- سیر اعلام النبلاء، ج 10، ص 597.