تا ظهور: پژوهشی جامع پیرامون آموزه و مباحث مهدویت صفحه 132

ثقهٌ». نجاشی، در مورد حذیفه بن المنصور: گفته است: «الخزاعی، ابومحمّد، ثقهٌ …».

و قال العلاّمه: «وَثّقَهُ شیخنا المفید».

اگر تمام رجال این روایت ثقه باشند، یک اشکال اساسی وجود دارد و آن نیز در مورد محمد بن سنان است. قول مشهور محمد بن سنان را ضعیف می داند؛ ولی ما او را توثیق می کنیم.

آیت الله العظمی خوئی می گوید: با عنوان محمد بن سنان، 797 نفر در سلسله اسناد واقع شده است. روایات در مورد ایشان متعارض است. در مذمّت وی حدود 4 یا 5 روایت و در ستایش او 8 روایت وارد شده است. تردیدی نیست که محمد بن سنان، از جمله دوستداران اهل بیت علیه السلام و جزء معتقدین به امامت امام رضا علیه السلام بوده است. تا این مقدار ممدوح است و اگر ثابت شده باشد انحرافاتی داشته و یا مخالفت هایی با امام رضا علیه السلام داشته قطعاً زایل گشته و حضرت از او راضی شده است. به همین دلیل شیخ طوسی گفته است: «کان ممدوحاً حَسَناً».

عدّه ای از بزرگان رجال مانند: ابن عقده، نجاشی، شیخ طوسی، شیخ مفید و ابن غضائری او را تضعیف کرده اند. ابن غضائری گفته: «ضعیفٌ غال» ولی تضعیف ابن غضائری _ به خاطر مشکلی که نسبت به اصل کتابش داریم _ ارزشی ندارد. مشکل این است که انتساب کتاب را به ابن غضائری نمی پذیریم.

شیخ طوسی می گوید: «محمد بن سنان مطعون علیه ضعیف جدّاً و ما یختص بروایته و لا یشارکه فیه غیره لایعمل علیه»(1).

تضعیف شیخ طوسی بخاطر این که در جای دیگر، او را مدح کرده از بین می رود. یعنی تعارض و تساقط می کند.

ابن عقده در مورد وی گفته است: «… و له مسائل عنه _ عن الرضا علیه السلام _ معروفه و هو رجل ضعیف جدّاً لا یعول علیه و لایلتفت إلی ما تفرّد به …»

با توجه به اینکه ابن عقده، زیدی مذهب است _ به نظر بعضی _ تضعیفش ارزشی ندارد.