تا ظهور: پژوهشی جامع پیرامون آموزه و مباحث مهدویت صفحه 143

یا به غیبت شیخ طوسی و یا به کمال الدین صدوق برمی گردد.

8. از جمله کتبی که این روایت در آن وجود دارد، حلیه الأبرار، ج 5، ص 141 از سیّد هاشم بحرانی است. وی، این سرگذشت را در یک جا؛ ولی با دو سند هم از مسند فاطمه اثر محمّد بن جریر طبری و هم از کتاب کمال الدین نقل کرده است.

9. علاّمه مجلسی در بحارالانوار موضوع یاد شده را، یک جا از طریق غیبت شیخ طوسی(1) و در جای دیگر، از کمال الدین نقل می کند.

بررسی سند این روایت

اشاره

در بررسی سند این روایت، به بررسی احوال دو تن از افرادی که در این سند، از آنان نام برده شده و نقش اصلی را ایفا می کنند، می پردازیم و از ذکر و بررسی سایر افراد موجود در سند، پرهیز می کنیم، زیرا، چندان مناقشه ای در خصوص بقیّه مطرح نیست و عمده اشکالات، متوجّه همین دو تن است.

الف. بِشر بن سلیمان نخّاس

دیدگاه آیت الله خویی

ایشان، در معجم الرجال آن گاه که به نام «بِشر» می رسد، در آغاز، سخن شیخ صدوق را نقل می کند که «بِشر بن سلیمان، از دودمان ابو ایّوب انصاری است» و ماجرا را به گونه ای مختصر می آورد و نیز به این جمله حضرت «أنتم ثقاتنا أهل البیت و إنّی مزّکّیک و مشرفّک بفضیله تسبق بها الشیعه فی الموالاه بها»، اشاره کرده است.

آقای خویی در ادامه می گوید: «لکن فی سند الروایه عدّه مجاهیل» یعنی به فرض، اگر مشکل با محمّد بن بحر و بِشر بن سلیمان حل شود، در طریق شیخ طوسی افرادی وجود دارند که هویّت آن ها مجهول است.