- اشاره 3
- فصل اول: دلایل غیبت 3
- مقدّمه 4
- مرحله نخست: علل غیبت در روایات 5
- مرحله دوم: بررسی سندی و دلالی روایات 12
- اشاره 12
- بررسی نخستین روایت: اجرای شیوه پیامبران علیهم السلام در مورد حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 13
- روایات مذمّت سدیر 23
- اشاره 23
- شواهدی از روایاتِ امام صادق علیه السلام 26
- شواهدی از روایاتِ امام باقر علیه السلام 28
- شواهدی از روایاتِ امام زین العابدین علیه السلام 28
- شاهدی از روایاتِ امام رضا علیه السلام 29
- غیبت ها و پنهان شدن پیامبران 33
- فصل دوم: حکم تسمیه و ذکر نام شریف حضرت ولی عصر علیه السلام 36
- اشاره 36
- اشاره 40
- بررسی گفته دانشمندان و فقیهان 40
- اشاره 40
- قائلین به حرمت 40
- 1. علاّمه مجلسی 40
- توجیهات علاّمه مجلسی 42
- 2. محدّث نوری 46
- 1. شیخ حُرّ عامِلی 50
- دیدگاه قائلین به جواز 50
- اشاره 50
- 1. باب احتضار 51
- 2. باب دفن 52
- 3. باب عقیقه 53
- 5. ابواب ذکر 54
- 4. باب مزارات 54
- 2. محقق إربلی 55
- 3. فیض کاشانی 56
- 5. صاحب مکیال المکارم 57
- 4. شیخ صدوق 57
- 6. آیت الله مکارم شیرازی 57
- اشاره 61
- فصل سوم: نهی از قیام در بوته نقد و تحلیل روایی 61
- اشاره 62
- روایت نخست 62
- دلالت و توجیه روایت 64
- روایت دوم 68
- بررسی سند روایت 68
- اشاره 68
- اشاره 68
- 1. ضعف راوی 69
- 2. وثاقت وی 69
- طریق دیگر حدیث 70
- بررسی نخستین طریق نعمانی 71
- بررسی طریق سوم 72
- بررسی طریق دوم نعمانی 72
- بررسی دلالت روایت 73
- مناقشه نخست 73
- مناقشه دوم 76
- مناقشه سوم 77
- روایات دیگر 78
- سند روایت 81
- دلالت حدیث 82
- اشاره 83
- فصل چهارم: جریان غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در سرداب سامرا 83
- شبهات مخالفین در مورد سرداب سامرا 84
- گفتار علمای اهل سنّت در مورد سرداب سامرا 84
- اشاره 84
- موضع گیری علمای شیعه در برابر این تهمت 86
- دو پرسش 87
- اشاره 87
- قضیه سرداب در منابع شیعی 87
- اشاره 89
- اشکالات وارده بر احادیث «الخرائج و الجرایح» 89
- نقل جریان سرداب در «المزار» ابن مشهدی 91
- تحقیقی پیرامون ابن مشهدی و کتاب «المزار» 92
- اشاره 92
- سخن ابن مشهدی پیرامون سرداب 92
- اشکال دوّم: مبنائی و کبروی 93
- اشاره 93
- اشکال نخست: بنائی و صغروی 93
- دیدگاه آیه الله العظمی خوئی 93
- دیدگاه شیخ آقابزرگ تهرانی 94
- شیوه تألیف «المزار» 95
- مشایخ «المزار» 95
- اشاره 95
- اشاره 95
- دیدگاه محدّث نوری 95
- دیدگاه محدث نوری در مورد مؤلف 96
- دیدگاه ما 97
- اتهامات اهل سنّت به شیعه پیرامون سرداب 98
- الف. آیا ظهور حضرت ولی عصر علیه السلام از سرداب است. 98
- ب. آیا حضرت ولی عصر علیه السلام در سرداب زندگی می کند؟ 101
- خاتمه بحث 104
- فصل پنجم: بررسی جریان «قرقیسیا» یا «آرمگدون» 106
- اشاره 106
- نظریه «زبیدی» پیرامون «قرقیسیا» 107
- اشاره 107
- الف) در شمال غربی عراق 108
- اشاره 108
- محور نخست: محدوده جغرافیائی «قرقیسیا» 108
- اشاره 109
- ب) در شمال فلسطین 109
- اشاره 110
- محور دوّم: «قرقیسیا» در روایات عامه 110
- نگاهی به «مگدون» یا تعبیر عِبری آن «مجدّون» 110
- تحقیقی رجالی پیرامون نُعیم ابن حمّاد 110
- تحقیقی پیرامون «عبدالله بن لهیعه». 116
- اشاره 116
- 1. ذهبی 116
- دیدگاه علمای اهل سنّت درباره کعب 121
- دیدگاه شیعه درباره کعب 123
- محور سوّم: «قرقیسیا» در روایات شیعه 125
- اشاره 125
- اشاره 125
- نخستین روایت، از روضه کافی 125
- محور نخست: مؤلف روضه کیست؟ 126
- محور دوّم: سند روایت روضه کافی 128
- محور سوّم: بررسی دلالت روایت 129
- روایت دوم 130
- روایت سوّم 131
- بحث رجالی 131
- اشاره 131
- توثیقات محمّد بن سنان 133
- روایت چهارم 134
- روایت پنجم 135
- فصل ششم: جریان حضرت نرگس 137
- اشاره 137
- بررسی روایتی، درباره مادر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 138
- فشرده روایت 138
- اشاره 138
- بررسی کتاب های ناقل این روایت 140
- بررسی سند این روایت 143
- اشاره 143
- الف. بِشر بن سلیمان نخّاس 143
- ب _ محمّد بن بحر شیبانی 146
- اشکالات وارده بر سند و دلالت این روایت 150
- تأییدی از مامقانی 153
- فصل هفتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله (اشعری) قمی (1) 155
- اشاره 155
- بخش نخست. خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی 156
- اشاره 156
- نخستین اشکال 157
- دومین اشکال 158
- اشاره 158
- دیدار جمال دلربای محبوب 160
- ورود آن دو، به محضر امام علیه السلام 160
- مسئلهِ حدیث غار 166
- سبب اسلام آوردن بعضی از صحابه 167
- جامه پیرزن، سجّاده امام 168
- وداع با حضرت 168
- بخش دوم. اسناد و کتاب های ناقل این حدیث 169
- اشاره 173
- بخش سوم. نقد و بررسی سندی و دلالی 173
- اشکالات و پاسخ ها 174
- اشکال اول. ملاقات سعد بن عبدالله قمّی با امام حسن عسکری علیه السلام ثابت نیست. 174
- اشکال دوم. سند حدیث غریب و غیرمعروف است 177
- اشکال سوم. سند حدیث ضعیف است 178
- اشاره 178
- تحقیق در رجال حدیث 178
- 1. محمّد بن علی بن محمّد بن حاتم نوفلی معروف به کرمانی. 179
- 2. احمد بن عیسی وشّا 179
- 3. احمد بن طاهر قمّی 180
- 4. محمد بن بحر بن سهل شیبانی 180
- 1. عبدالباقی بن یزداد بن عبدالله بزّاز 182
- 3. احمد بن محمّد بن یحیی عطّار 183
- 2. عبدالله بن محمّد ثعالبی 183
- اشکال چهارم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ صدوق خود، آن را در کتاب من لایحضره الفقیه نقل نکرده است؟ 184
- اشکال ششم. تشکیک طوسی در نقل روایت سعد از امام حسن علیه السلام 185
- اشکال پنجم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ طوسی آن را در کتاب الغیبه نیاورده است؟ 185
- فصل هشتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی (2) 187
- اشاره 187
- اشکال نخست 188
- اشاره 188
- اشاره 188
- نقد و بررسی دلالی 188
- 1. تفسیر ثعلبی 191
- 2. تفسیر دُرّالمنثور سیوطی 191
- بررسی روایی تفسیر «کهیعص» 191
- 3. تفسیر مجمع البیان طبرسی 192
- 4. تفسیر برهان 192
- 5. تفسیر قمّی 194
- 6. تفسیر نورالثَقَلین 195
- اشاره 195
- اشکال دوم. تفسیر فاحشه مبینه 195
- روایات 196
- سخنان فقها 197
- اشکال سوم. تفسیر سحق 198
- اشکال چهارم. «فاخلَع نَعلیک» 199
- اشکال پنجم. تفاوت دو محبت 201
- اشکال ششم. بازی با مقام امامت سازگاری ندارد 202
- اشکال هفتم. انار طلایی مناسب دنیاپرستان است 207
- اشکال هشتم. اطلاع یهود از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 209
- فصل نهم: درنگی در روایات قتل های آغازین 212
- اشاره 212
- اندیشه تفریط گرایی در کشتارِ هنگام ظهور 214
- اندیشه افراط گرایی در کشتار به هنگام ظهور 217
- رفتار امام علیه السلام با دشمنان 221
- اشاره 222
- تربیت سپاهیان و تدارک مقدّمات جنگ 222
- تجهیزات جنگی و وسایل دفاعی 223
- قاطعیّت امام در رویارویی با دشمنان 223
- اشاره 223
- جنگ و کشتار 225
- اشاره 225
- مدّت جنگ ها 227
- قاطعیّت امام، در برخورد با اشخاص و گروه های مختلف 228
- اشاره 228
- 1. قوم عرب 230
- اشاره 230
- الف. اهل مکّه و دشمنی با اهل بیت علیهم السلام 231
- ب. برنامه نو و ناسازگاری عرب 232
- ج. آغاز قیام و نخستین پایگاه دشمن 233
- د. اهل مکّه و جانشین امام 235
- ه_. اهل مدینه و جانشین امام 235
- و. آمار کشته شدگان قریش و سابقه آنان 236
- 2. مردم عراق 238
- 3. اهل کتاب 240
- 4. فرقه های انحرافی 241
- اشاره 241
- الف. زیدیّه 241
- ب. بَتْرِیّه 242
- د. مُرجئه 243
- ج. خوارج 243
- ه. مقدّس نماها 244
- 5. ناصبی ها 244
- 6. منافقان 245
- قاطعیّت امام در برخورد با خودی ها 246
- اشاره 249
- فصل دهم:سفارت و نیابت خاصه 249
- نخستین محور 250
- دوّمین محور (شهرت روایی) 250
- سوّمین محور (فقه الحدیث) 250
- اشاره 250
- محور نخست 251
- اشاره 251
- بررسی سندی پیام شریف 253
- محور دوم: شهرت روایی 255
- توجیه نخست 257
- محور سوم: فقه الحدیث و توجیهات ششگانه نوری 257
- اشاره 257
- توجیه سوم 258
- توجیه دوّم 258
- توجیه پنجم 260
- توجیه چهارم 260
- توجیه ششم 266
- خلاصه بحث 270
- فصل یازدهم: بررسی سرگذشت ابن مهزیار 272
- اشاره 272
- اشاره 273
- محور نخست: بیان اصل سرگذشت 273
- نقل اول 274
- نقل دوم 279
- نقل سوم 282
- نقل چهارم 286
- محور دوم: راوی این سرگذشت کیست؟ 289
- محور سوم: بررسی متن و محتوی 292
- نتیجه 299
- فصل دوازدهم: پایگاه زمینه سازان ظهور و تاریخ تأسیس آن 300
- اشاره 300
- پیدایش قم 301
- اشاره 304
- علّت نامگذاری قم 304
- اشاره 310
- دیدگاه مورد قبول 310
- منابع روایی 310
- 1. کتاب تاریخ قم 311
- آشنایی با مولّف آن 311
- آشنایی با کتاب تاریخ قم 312
- دیدگاه علما در مورد کتاب تاریخ قم 314
- اشاره 315
- 2. کتاب البلدان تألیف ابن الفقیه 315
- دسته بندی روایات 316
- بیان چهار نکته پیش از بررسی روایات 316
- بررسی متن و سند 319
- تهاجم، یورش و ناامنی قم در آخرالزمان 332
- روایت اول: خروج سیّد حسنی 332
- اشاره 332
- اشکالات روایت حسنی 333
- سه شاهد روایی در مدح سیّد حسنی 334
- گرفتاری جوانان قم … 338
- گرفتاری قم در صورت خیانت … 338
- گرفتاری مردم قم به غم و اندوه 339
- اشاره 339
- توجیه روایات معارض 340
- جمع بین دو دسته اخبار 340
- عنایات معصومین علیهم السلام به قم و دعا در حق اهل قم 342
- فصل سیزدهم: پژوهشی پیرامون حدیث جّساسه (خبرچین) و دجال 346
- اشاره 346
- اشاره 347
- فرازهائی از حدیث جساسه 347
- فاطمه بنت قیس کیست؟ 348
- عامر شعبی کیست؟ 349
- تمیم داری کیست؟ 350
- روایت دجّال در کتب شیعه 356
- کتاب هایی که این روایت را نقل کرده اند 358
- محور سوم: سند روایت از دیدگاه شیعه 358
- محور دوم: سند حدیث 358
- دجال کیست؟ 360
- اشاره 360
- دجّال در لغت 360
- مکان ظاهر شدن دجّال 362
- دجّال، در روایات شیعه 365
- آیا دجّال شخص است یا جریان؟ 365
- دجّال شخص است یا جریانی فکری؟ 372
- دجّال در ادیان دیگر 375
- اشاره 378
- فصل چهاردهم: یمانی کیست؟ 378
- ارتباط قم با یمانی 379
- اشاره 381
- بررسی سند حدیث 381
- اشاره 381
- وظیفه مسلمانان در قبال یمانی چیست؟ 381
- احمد بن یوسف: 382
- خروج یمانی 383
- اشاره 383
- اشاره 384
- سه نکته درباره سیف بن عمیره 384
- روایاتی از کتاب نهج الخلاص 385
- بررسی سند 388
- روایاتی که به اصل جنبش یمانی اشاره دارد 389
- در منابع عامّه 391
- اشاره 393
- فصل پانزدهم: بحثی پیرامون زیارت ناحیه مقدّسه 393
- الف. زیارت الشهداء یوم عاشورا 395
- ب. تاریخ صدور توقیع 396
- زیارت ناحیه معروف 397
- بحثی درباره کتاب «المزارالکبیر» 398
- اشاره 398
- اشاره 400
- 1 _ آشنایی با مؤلف 400
- محورهای بحث و تحقیق 400
- اشاره 400
- استادان ابن مشهدی 400
- شاگردان 400
- 2 _ آشنایی با کتاب 402
- اشاره 402
- دیدگاه علاّمه مجلسی درباره زیارت ناحیه 403
- الف. اگر این زیارت از ائمّه منقول است، چرا شیخ عباس قمی، آن را در مفاتیح الجنان نیاورده است؟ 404
- 3 _ بررسی شبهات 404
- ب. عبارت «ناشرات الشعور» را چگونه می توان پذیرفت؟ 405
- ج. دیدگاه و اشکال آیت الله خویی 406
- منابع زیارت ناحیه 408
- اشاره 408
- الف _ متقدمان 409
- ب _ متأخران 409
- اشاره 413
- فصل شانزدهم: داستان جزیره خضراء 413
- جزیره خضراء 414
- جزیره خضراء در ترازوی نقد 414
- نخستین محور: منابع نقل این داستان 432
- اشاره 432
- أ. منابع نقل داستان نخست (طیّبی) 433
- اشاره 433
- بررسی منابع و نقل ها 434
- ب. منابع نقل داستان انباری 440
- اشاره 440
- بررسی منابع و نقل ها 441
- محور دوم: بررسی سندی داستان ها 441
- أ. داستان طیّبی (جزیره خضرای معروف) 441
- اشاره 441
- تضعیفات: 442
- بررسی توثیقات و تضعیفات 443
- توثیقات: 444
- نکاتی درباره سند 446
- ب. داستان انباری 447
- اشاره 447
- مدرک این داستان 450
- جزیره خضراء در تاریخ 468
- موقعیت جغرافیایی جزیره خضراء 471
- اشاره 475
- فصل هفدهم: بررسی احادیث عدالت مهدوی 475
- 1 _ بازستانی حقوق پایمال شده 479
- جلوه هایی از عدالت مهدوی 479
- 2 _ واگذاری محل طواف کعبه 482
- اشاره 482
- دیدگاه آقای خویی 484
- برداشت فقهی 486
- اشاره 486
- 3 _ چشم پوشی از سوابق برخی مجرمان 486
- فقه الحدیث 487
- 4 _ تخریب سقف مساجد 488
- اشاره 488
- برداشت فقهی 490
- 5 _ مساجد و تزیینات و تصاویر 490
- 6 _ به زانو درآوردن حکومتِ ستم پیشگان 491
- نتیجه 492
- اشاره 493
- فصل هجدهم: القاب و اصاف حضرت مهدی در منابع اهل سنّت 493
- ترجمه این اوصاف 496
- القاب حضرت در روایات اهل سنّت 499
- اشاره 499
- 1 _ مهدی هذِهِ الأُمّه 500
- بررسی متون روایات 500
- 2 _ المهدی فی الأرض والمهدی فی السَّماء 500
- 3 _ مهدی الخیر 501
- 5 _ خلیفه الله 501
- 4 _ اَلإمام 501
- 8 _ اَلأمیر 502
- 7 _ خلیفه بَنی هاشم 502
- 6 _ خلیفه 502
فرشتگان؛ مؤمنان؛ رُعب (ترس انداختن در دل دشمن)(1)».
جایی دیگر آن حضرت علیه السلام می فرماید: «… خداوند، حضرت مهدی _ عجل الله تعالی فرجه الشریف _ را با فرشتگان و جنّ و شیعیان مخلص، یاری می کند.»(2)
به هرحال، لزومی ندارد ادعا کنیم امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف تمام کارهای خویش را به گونه ای غیرعادی و به صورت اعجازآمیز انجام می دهد و بدین سان، هیچ خونی ریخته نخواهد شد.
اندیشه افراط گرایی در کشتار به هنگام ظهور
در احادیثی که از طریق اهل سنّت رسیده، خون ریزی های بسیار زیاد و وحشتناکی در آن دوران ذکر شده است که به نقد و بررسی یکی از آن ها می پردازیم.
یوسف بن یحیی مقدّسی شافعی در کتاب عقدالدرر روایت مرسله ای را از امیرمؤمنان علیه السلام درباره حوادث رُم (رومیّه)(3) نقل می کند و می گوید: «… فَیُکَبِّرُ الْمُسْلِمُونَ ثَلاثَ تَکبیرات، فَتَکون کَالرَّملَهِ عَلی نشز، فَیَدْخُلُونُهَا، فَیَقتُلُونَ بِها خَمْسَمِئَهِ ألفِ مُقاتِل، و یَقْتَسِمُونَ الأموالَ، حتّی یَکُونَ النَّاسِ فی الْفَیءِ شَیئاً واحِداً، لِکُلِّ إِنسان مِنْهُم مِئَهُ ألفِ دینار، وَ مِئَهُ رَأس، ما بَیْنَ جارِیَه وَ غُلام(4)؛ با گفتن سه تکبیر مسلمانان دیواره شهر مانند ریگ و شن های روانی که از بلندی ها فرو می ریزند، از هم متلاشی می شود. و داخل [روم] می شوند و در آن جا، پانصد هزار جنگجو را می کشند و غنائم و اموال را به گونه ای مساوی تقسیم می کنند، و به هر یک از آنان، صد هزار دینار و صد کنیز و یا غلام می رسد …»
این روایت _ هرچند ظاهراً مربوط به قبل از ظهور است _ مرسل است و مشکل سندی دارد و از نظر محتوا نیز قابل اعتماد نیست. پیداست که سازندگان این گونه
1- بحارالانوار، ج 52، ص 356، چشم اندازی به حکومت مهدی(، ص 131.
2- إرشاد القلوب دیلمی، ص 286.
3- در شمال و غرب قسطنطنیه واقع است. حَمَوی می گوید: امروز این نقاط، در اختیار اروپاییان است و پاپ در آن سکونت دارد. معجم البلدان، ص 3، ص 10؛ به فرهنگ معین، ج 5، ص 634 رجوع شود.
4- عقدالدرر، ص 191، باب 9، ف 1، یقتل من الروم خلقاً کثیراً و در صفحه180 و کتاب العلل المتناهیه، ج2، ص855؛ معجم احادیث الامام المهدی(، ج 3، ص 124.