- اشاره 3
- فصل اول: دلایل غیبت 3
- مقدّمه 4
- مرحله نخست: علل غیبت در روایات 5
- اشاره 12
- مرحله دوم: بررسی سندی و دلالی روایات 12
- بررسی نخستین روایت: اجرای شیوه پیامبران علیهم السلام در مورد حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 13
- اشاره 23
- روایات مذمّت سدیر 23
- شواهدی از روایاتِ امام صادق علیه السلام 26
- شواهدی از روایاتِ امام زین العابدین علیه السلام 28
- شواهدی از روایاتِ امام باقر علیه السلام 28
- شاهدی از روایاتِ امام رضا علیه السلام 29
- غیبت ها و پنهان شدن پیامبران 33
- فصل دوم: حکم تسمیه و ذکر نام شریف حضرت ولی عصر علیه السلام 36
- اشاره 36
- قائلین به حرمت 40
- 1. علاّمه مجلسی 40
- بررسی گفته دانشمندان و فقیهان 40
- اشاره 40
- اشاره 40
- توجیهات علاّمه مجلسی 42
- 2. محدّث نوری 46
- 1. شیخ حُرّ عامِلی 50
- دیدگاه قائلین به جواز 50
- اشاره 50
- 1. باب احتضار 51
- 2. باب دفن 52
- 3. باب عقیقه 53
- 4. باب مزارات 54
- 5. ابواب ذکر 54
- 2. محقق إربلی 55
- 3. فیض کاشانی 56
- 5. صاحب مکیال المکارم 57
- 6. آیت الله مکارم شیرازی 57
- 4. شیخ صدوق 57
- فصل سوم: نهی از قیام در بوته نقد و تحلیل روایی 61
- اشاره 61
- اشاره 62
- روایت نخست 62
- دلالت و توجیه روایت 64
- روایت دوم 68
- بررسی سند روایت 68
- اشاره 68
- اشاره 68
- 1. ضعف راوی 69
- 2. وثاقت وی 69
- طریق دیگر حدیث 70
- بررسی نخستین طریق نعمانی 71
- بررسی طریق سوم 72
- بررسی طریق دوم نعمانی 72
- بررسی دلالت روایت 73
- مناقشه نخست 73
- مناقشه دوم 76
- مناقشه سوم 77
- روایات دیگر 78
- سند روایت 81
- دلالت حدیث 82
- فصل چهارم: جریان غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در سرداب سامرا 83
- اشاره 83
- اشاره 84
- گفتار علمای اهل سنّت در مورد سرداب سامرا 84
- شبهات مخالفین در مورد سرداب سامرا 84
- موضع گیری علمای شیعه در برابر این تهمت 86
- اشاره 87
- قضیه سرداب در منابع شیعی 87
- دو پرسش 87
- اشکالات وارده بر احادیث «الخرائج و الجرایح» 89
- اشاره 89
- نقل جریان سرداب در «المزار» ابن مشهدی 91
- تحقیقی پیرامون ابن مشهدی و کتاب «المزار» 92
- سخن ابن مشهدی پیرامون سرداب 92
- اشاره 92
- اشکال نخست: بنائی و صغروی 93
- اشکال دوّم: مبنائی و کبروی 93
- اشاره 93
- دیدگاه آیه الله العظمی خوئی 93
- دیدگاه شیخ آقابزرگ تهرانی 94
- دیدگاه محدّث نوری 95
- اشاره 95
- اشاره 95
- مشایخ «المزار» 95
- شیوه تألیف «المزار» 95
- دیدگاه محدث نوری در مورد مؤلف 96
- دیدگاه ما 97
- اتهامات اهل سنّت به شیعه پیرامون سرداب 98
- الف. آیا ظهور حضرت ولی عصر علیه السلام از سرداب است. 98
- ب. آیا حضرت ولی عصر علیه السلام در سرداب زندگی می کند؟ 101
- خاتمه بحث 104
- فصل پنجم: بررسی جریان «قرقیسیا» یا «آرمگدون» 106
- اشاره 106
- نظریه «زبیدی» پیرامون «قرقیسیا» 107
- اشاره 107
- الف) در شمال غربی عراق 108
- اشاره 108
- محور نخست: محدوده جغرافیائی «قرقیسیا» 108
- اشاره 109
- ب) در شمال فلسطین 109
- اشاره 110
- تحقیقی رجالی پیرامون نُعیم ابن حمّاد 110
- نگاهی به «مگدون» یا تعبیر عِبری آن «مجدّون» 110
- محور دوّم: «قرقیسیا» در روایات عامه 110
- اشاره 116
- تحقیقی پیرامون «عبدالله بن لهیعه». 116
- 1. ذهبی 116
- دیدگاه علمای اهل سنّت درباره کعب 121
- دیدگاه شیعه درباره کعب 123
- محور سوّم: «قرقیسیا» در روایات شیعه 125
- نخستین روایت، از روضه کافی 125
- اشاره 125
- اشاره 125
- محور نخست: مؤلف روضه کیست؟ 126
- محور دوّم: سند روایت روضه کافی 128
- محور سوّم: بررسی دلالت روایت 129
- روایت دوم 130
- بحث رجالی 131
- روایت سوّم 131
- اشاره 131
- توثیقات محمّد بن سنان 133
- روایت چهارم 134
- روایت پنجم 135
- فصل ششم: جریان حضرت نرگس 137
- اشاره 137
- فشرده روایت 138
- بررسی روایتی، درباره مادر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 138
- اشاره 138
- بررسی کتاب های ناقل این روایت 140
- اشاره 143
- بررسی سند این روایت 143
- الف. بِشر بن سلیمان نخّاس 143
- ب _ محمّد بن بحر شیبانی 146
- اشکالات وارده بر سند و دلالت این روایت 150
- تأییدی از مامقانی 153
- فصل هفتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله (اشعری) قمی (1) 155
- اشاره 155
- اشاره 156
- بخش نخست. خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی 156
- نخستین اشکال 157
- اشاره 158
- دومین اشکال 158
- دیدار جمال دلربای محبوب 160
- ورود آن دو، به محضر امام علیه السلام 160
- مسئلهِ حدیث غار 166
- سبب اسلام آوردن بعضی از صحابه 167
- جامه پیرزن، سجّاده امام 168
- وداع با حضرت 168
- بخش دوم. اسناد و کتاب های ناقل این حدیث 169
- اشاره 173
- بخش سوم. نقد و بررسی سندی و دلالی 173
- اشکالات و پاسخ ها 174
- اشکال اول. ملاقات سعد بن عبدالله قمّی با امام حسن عسکری علیه السلام ثابت نیست. 174
- اشکال دوم. سند حدیث غریب و غیرمعروف است 177
- اشکال سوم. سند حدیث ضعیف است 178
- اشاره 178
- تحقیق در رجال حدیث 178
- 1. محمّد بن علی بن محمّد بن حاتم نوفلی معروف به کرمانی. 179
- 2. احمد بن عیسی وشّا 179
- 3. احمد بن طاهر قمّی 180
- 4. محمد بن بحر بن سهل شیبانی 180
- 1. عبدالباقی بن یزداد بن عبدالله بزّاز 182
- 3. احمد بن محمّد بن یحیی عطّار 183
- 2. عبدالله بن محمّد ثعالبی 183
- اشکال چهارم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ صدوق خود، آن را در کتاب من لایحضره الفقیه نقل نکرده است؟ 184
- اشکال پنجم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ طوسی آن را در کتاب الغیبه نیاورده است؟ 185
- اشکال ششم. تشکیک طوسی در نقل روایت سعد از امام حسن علیه السلام 185
- اشاره 187
- فصل هشتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی (2) 187
- اشکال نخست 188
- نقد و بررسی دلالی 188
- اشاره 188
- اشاره 188
- 1. تفسیر ثعلبی 191
- 2. تفسیر دُرّالمنثور سیوطی 191
- بررسی روایی تفسیر «کهیعص» 191
- 4. تفسیر برهان 192
- 3. تفسیر مجمع البیان طبرسی 192
- 5. تفسیر قمّی 194
- اشاره 195
- 6. تفسیر نورالثَقَلین 195
- اشکال دوم. تفسیر فاحشه مبینه 195
- روایات 196
- سخنان فقها 197
- اشکال سوم. تفسیر سحق 198
- اشکال چهارم. «فاخلَع نَعلیک» 199
- اشکال پنجم. تفاوت دو محبت 201
- اشکال ششم. بازی با مقام امامت سازگاری ندارد 202
- اشکال هفتم. انار طلایی مناسب دنیاپرستان است 207
- اشکال هشتم. اطلاع یهود از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 209
- اشاره 212
- فصل نهم: درنگی در روایات قتل های آغازین 212
- اندیشه تفریط گرایی در کشتارِ هنگام ظهور 214
- اندیشه افراط گرایی در کشتار به هنگام ظهور 217
- رفتار امام علیه السلام با دشمنان 221
- تربیت سپاهیان و تدارک مقدّمات جنگ 222
- اشاره 222
- اشاره 223
- قاطعیّت امام در رویارویی با دشمنان 223
- تجهیزات جنگی و وسایل دفاعی 223
- اشاره 225
- جنگ و کشتار 225
- مدّت جنگ ها 227
- قاطعیّت امام، در برخورد با اشخاص و گروه های مختلف 228
- اشاره 228
- 1. قوم عرب 230
- اشاره 230
- الف. اهل مکّه و دشمنی با اهل بیت علیهم السلام 231
- ب. برنامه نو و ناسازگاری عرب 232
- ج. آغاز قیام و نخستین پایگاه دشمن 233
- د. اهل مکّه و جانشین امام 235
- ه_. اهل مدینه و جانشین امام 235
- و. آمار کشته شدگان قریش و سابقه آنان 236
- 2. مردم عراق 238
- 3. اهل کتاب 240
- 4. فرقه های انحرافی 241
- الف. زیدیّه 241
- اشاره 241
- ب. بَتْرِیّه 242
- د. مُرجئه 243
- ج. خوارج 243
- ه. مقدّس نماها 244
- 5. ناصبی ها 244
- 6. منافقان 245
- قاطعیّت امام در برخورد با خودی ها 246
- فصل دهم:سفارت و نیابت خاصه 249
- اشاره 249
- دوّمین محور (شهرت روایی) 250
- نخستین محور 250
- اشاره 250
- سوّمین محور (فقه الحدیث) 250
- اشاره 251
- محور نخست 251
- بررسی سندی پیام شریف 253
- محور دوم: شهرت روایی 255
- توجیه نخست 257
- محور سوم: فقه الحدیث و توجیهات ششگانه نوری 257
- اشاره 257
- توجیه دوّم 258
- توجیه سوم 258
- توجیه چهارم 260
- توجیه پنجم 260
- توجیه ششم 266
- خلاصه بحث 270
- فصل یازدهم: بررسی سرگذشت ابن مهزیار 272
- اشاره 272
- محور نخست: بیان اصل سرگذشت 273
- اشاره 273
- نقل اول 274
- نقل دوم 279
- نقل سوم 282
- نقل چهارم 286
- محور دوم: راوی این سرگذشت کیست؟ 289
- محور سوم: بررسی متن و محتوی 292
- نتیجه 299
- فصل دوازدهم: پایگاه زمینه سازان ظهور و تاریخ تأسیس آن 300
- اشاره 300
- پیدایش قم 301
- اشاره 304
- علّت نامگذاری قم 304
- منابع روایی 310
- دیدگاه مورد قبول 310
- اشاره 310
- 1. کتاب تاریخ قم 311
- آشنایی با مولّف آن 311
- آشنایی با کتاب تاریخ قم 312
- دیدگاه علما در مورد کتاب تاریخ قم 314
- اشاره 315
- 2. کتاب البلدان تألیف ابن الفقیه 315
- بیان چهار نکته پیش از بررسی روایات 316
- دسته بندی روایات 316
- بررسی متن و سند 319
- تهاجم، یورش و ناامنی قم در آخرالزمان 332
- اشاره 332
- روایت اول: خروج سیّد حسنی 332
- اشکالات روایت حسنی 333
- سه شاهد روایی در مدح سیّد حسنی 334
- گرفتاری جوانان قم … 338
- گرفتاری قم در صورت خیانت … 338
- اشاره 339
- گرفتاری مردم قم به غم و اندوه 339
- توجیه روایات معارض 340
- جمع بین دو دسته اخبار 340
- عنایات معصومین علیهم السلام به قم و دعا در حق اهل قم 342
- فصل سیزدهم: پژوهشی پیرامون حدیث جّساسه (خبرچین) و دجال 346
- اشاره 346
- فرازهائی از حدیث جساسه 347
- اشاره 347
- فاطمه بنت قیس کیست؟ 348
- عامر شعبی کیست؟ 349
- تمیم داری کیست؟ 350
- روایت دجّال در کتب شیعه 356
- کتاب هایی که این روایت را نقل کرده اند 358
- محور سوم: سند روایت از دیدگاه شیعه 358
- محور دوم: سند حدیث 358
- دجال کیست؟ 360
- اشاره 360
- دجّال در لغت 360
- مکان ظاهر شدن دجّال 362
- آیا دجّال شخص است یا جریان؟ 365
- دجّال، در روایات شیعه 365
- دجّال شخص است یا جریانی فکری؟ 372
- دجّال در ادیان دیگر 375
- اشاره 378
- فصل چهاردهم: یمانی کیست؟ 378
- ارتباط قم با یمانی 379
- اشاره 381
- بررسی سند حدیث 381
- اشاره 381
- وظیفه مسلمانان در قبال یمانی چیست؟ 381
- احمد بن یوسف: 382
- خروج یمانی 383
- اشاره 383
- سه نکته درباره سیف بن عمیره 384
- اشاره 384
- روایاتی از کتاب نهج الخلاص 385
- بررسی سند 388
- روایاتی که به اصل جنبش یمانی اشاره دارد 389
- در منابع عامّه 391
- فصل پانزدهم: بحثی پیرامون زیارت ناحیه مقدّسه 393
- اشاره 393
- الف. زیارت الشهداء یوم عاشورا 395
- ب. تاریخ صدور توقیع 396
- زیارت ناحیه معروف 397
- بحثی درباره کتاب «المزارالکبیر» 398
- اشاره 398
- 1 _ آشنایی با مؤلف 400
- استادان ابن مشهدی 400
- شاگردان 400
- محورهای بحث و تحقیق 400
- اشاره 400
- اشاره 400
- اشاره 402
- 2 _ آشنایی با کتاب 402
- دیدگاه علاّمه مجلسی درباره زیارت ناحیه 403
- الف. اگر این زیارت از ائمّه منقول است، چرا شیخ عباس قمی، آن را در مفاتیح الجنان نیاورده است؟ 404
- 3 _ بررسی شبهات 404
- ب. عبارت «ناشرات الشعور» را چگونه می توان پذیرفت؟ 405
- ج. دیدگاه و اشکال آیت الله خویی 406
- منابع زیارت ناحیه 408
- اشاره 408
- ب _ متأخران 409
- الف _ متقدمان 409
- فصل شانزدهم: داستان جزیره خضراء 413
- اشاره 413
- جزیره خضراء در ترازوی نقد 414
- جزیره خضراء 414
- اشاره 432
- نخستین محور: منابع نقل این داستان 432
- أ. منابع نقل داستان نخست (طیّبی) 433
- اشاره 433
- بررسی منابع و نقل ها 434
- ب. منابع نقل داستان انباری 440
- اشاره 440
- محور دوم: بررسی سندی داستان ها 441
- بررسی منابع و نقل ها 441
- أ. داستان طیّبی (جزیره خضرای معروف) 441
- اشاره 441
- تضعیفات: 442
- بررسی توثیقات و تضعیفات 443
- توثیقات: 444
- نکاتی درباره سند 446
- ب. داستان انباری 447
- اشاره 447
- مدرک این داستان 450
- جزیره خضراء در تاریخ 468
- موقعیت جغرافیایی جزیره خضراء 471
- اشاره 475
- فصل هفدهم: بررسی احادیث عدالت مهدوی 475
- 1 _ بازستانی حقوق پایمال شده 479
- جلوه هایی از عدالت مهدوی 479
- اشاره 482
- 2 _ واگذاری محل طواف کعبه 482
- دیدگاه آقای خویی 484
- برداشت فقهی 486
- اشاره 486
- 3 _ چشم پوشی از سوابق برخی مجرمان 486
- فقه الحدیث 487
- اشاره 488
- 4 _ تخریب سقف مساجد 488
- 5 _ مساجد و تزیینات و تصاویر 490
- برداشت فقهی 490
- 6 _ به زانو درآوردن حکومتِ ستم پیشگان 491
- نتیجه 492
- فصل هجدهم: القاب و اصاف حضرت مهدی در منابع اهل سنّت 493
- اشاره 493
- ترجمه این اوصاف 496
- اشاره 499
- القاب حضرت در روایات اهل سنّت 499
- بررسی متون روایات 500
- 1 _ مهدی هذِهِ الأُمّه 500
- 2 _ المهدی فی الأرض والمهدی فی السَّماء 500
- 4 _ اَلإمام 501
- 3 _ مهدی الخیر 501
- 5 _ خلیفه الله 501
- 7 _ خلیفه بَنی هاشم 502
- 8 _ اَلأمیر 502
- 6 _ خلیفه 502
صدوق، مجلسی اوّل و دوم، فیض کاشانی و … خلاصه سخنانی را که در شرح روایات، از زمان شیخ صدوق تا امروز مطرح شده نقل می کنیم.
برای پاسخگویی به شبهات وارده از گوشه و کنار جهان اسلام، باید در مباحث حدیث شناسی، با آگاهی لازم و دست پُر، وارد میدان شویم.
محور نخست
اشاره
طبرسی می گوید: «اما الأبواب المرضیّون فأوّلهم الشیخ الموثوق به ابوعمرو عثمان بن سعید، نصبه اولاً ابوالحسن علی بن محمّد العسکری ثم ابنه ابو محمّد الحسن، فتولی القیام بأمورهما حال حیاتهما ثمّ بعد ذلک قام بأمر صاحب الزمان _ عجل الله تعالی فرجه الشریف _ و کان توقیعاته و جواب المسائل تخرج علی یدیه فلمّا مضی لسبیله قام ابنه ابو جعفر (محمّد) بن عثمان مقامه و ناب منابه فی جمیع ذلک، فلمّا مضی هو قام بذلک ابوالقاسم (حسین بن روح)، من بنی نوبخت. فلما مضی هو قام مقامه ابوالحسن (علی) بن محمّد السَمُری.»
سپس می گوید: «لم یقم أحد منهم بذلک إلاّ بنص علیه من صاحب الأمر _ عجل الله تعالی فرجه الشریف _ و نصب صاحبه الذی تقدّم علیه و لم تقبل الشیعه قولهم إلاّ بعد ظهور آیه معجزه تظهر علی ید کلّ واحد منهم من قبل صاحب الأمر تدّل علی صدق مقالتهم و صحه بابیَّتهِم. فلمّا حانَ سفر أبی الحسن السَمُری من الدنیا و قرب أجله قیل له: إلی من توصی؟ فأخرج إلیهم توقیعاً نسخته: بسم الله الرحمن الرحیم یا علی بن محمّد السَمُری أعظم الله أجر إخوانک فیک فإنّک میتٌ مابینک و بین ستّه أیّام. فاجمع أمرک و لاتوص إلی أحد فیقوم مقامک بعد وفاتک فقد وقعت الغیبه التامّه فلا ظهور إلاّ بعد إذن الله تعالی ذکره و ذلک بعد طول الأمد و قسوه القلوب و امتلاء الأرض جوراً و سیأتی إلی شیعتی من یدّعی المشاهده، ألا فمن ادّعی المشاهده، خروج السفیانی و الصیحه، فهو کذّاب مفتر و لاحول و لا قوّه إلاّ بالله العلی العظیم(1)؛ نخستین نماینده از نمایندگان مورد تأیید و رضایت شیخ ثقه، ابو عمرو، عثمان بن سعید است. این شخص را در آغاز امام هادی علیه السلام و سپس امام عسکری علیه السلام به نمایندگی تعیین کردند و عهده دار کارها و امور آن دو بزرگوار بود. پس از رحلت آنان، عهده دار امور حضرت
1- احتجاج، ج 2، ص 297.