تا ظهور: پژوهشی جامع پیرامون آموزه و مباحث مهدویت صفحه 253

نمی تواند صحیح باشد و مدّعی مشاهده، دروغگو است؛ ولی به یقین، این معنا مقصود نیست و بزرگان و افراد مورد اطمینانی _ که احتمال دروغ در آنها راه ندارد _ ادعای مشاهده کرده اند.

بررسی سندی پیام شریف

پرسش:

آیا مشاهده ممکن است و می توانیم کسی را که ادعای رؤیت کند، تصدیق کنیم یا خیر؟

پاسخ:

براساس ظاهر این روایت، باید او را تکذیب کرد. برای این که بتوانیم نظر نهایی خود را ارائه دهیم. ابتدا باید سند روایت را بررسی کنیم، زیرا مهم ترین دلیل منکران، همین روایت است، سپس از جهت معنا و دلالت نیز در این روایت به دقت و تأمل بپردازیم.

این روایت، دارای نزدیک به پانزده منبع است که همگی یا از کتاب کمال الدین است یا به طور مستقیم، از ابن بابویه نقل کرده اند بین نقل از کمال الدین و ابن بابویه تفاوت است، زیرا اوّلی، از کتاب صدوق نقل می کند، دوّمی از شخصِ صدوق و این خود به عنوان یک طریق مطرح است.

شایان ذکر است که در این نقل ها، اختلاف مختصری وجود دارد؛ مثلاً در بعضی نسخه ها، «قد وقعت الغیبه التّامه» است ودر برخی «قد وقعت الغیبه الثانیه» یا در بعضی نقل ها «سیأتی إلی شیعتی من یدّعی المشاهده» و برخی «و سیأتی سبعون» آمده که چندان مهم به نظر نمی رسد.

در این بخش، به بیان متن سند می پردازیم، تا صحّت ادعای ارسال و ضعف این روایت مشخص گردد.

شیخ صدوق می گوید: «حدّثنا ابومحمّد الحسن بن احمد المکتب، قال: کنت بمدینه السلام (بغداد) …» سپس روایت و پیام حضرت را نقل می کند. در این سند، صدوق، از ابومحمّد و او از نایب چهارم، نقل حدیث می کند؛ آیا این روایت را می توان مُرسَل گفت؟