تا ظهور: پژوهشی جامع پیرامون آموزه و مباحث مهدویت صفحه 301

پیدایش قم

در خصوص تاریخ پیدایش قم، دو دیدگاه وجود دارد:

1. پیدایش قم، پیش از اسلام؛

2. پیدایش قم، پس از اسلام؛

در راستای دیدگاه دوم، حَمَوی در معجم البلدان بحث مفصلی در ارتباط با قم دارد. وی می نویسد: قم، کلمه ای فارسی است و نام شهری است که پس از ظهور اسلام، بنیان نهاده شده است و در دوران نژادهای غیر عرب و آتش پرست ها، اثری از شهر قم نبوده است(1)وی سخن خود را با روایتی از پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم مطرح می کند که حاکی است شهر قم، در آن دوران بنا نهاده نشده بوده و طلحه اشعری نخستین کسی است که اساس این شهر را بنا نهاد. این منطقه دارای چاه هایی بوده که نظیر آن ها در گوارایی و شیرینی وجود ندارد.

کار حَمَوی _ متوفای 626 ه_.ق _ جهانگردی و نگارش جغرافیای شهرها بوده است. او در ادامه می نویسد: در زمان خلیفه دوّم، ابوموسی اشعری سرزمین قم را فتح کرد که این سخن خود، گفته قبلی وی را نقض می کند، زیرا او در آغاز بحث می گوید: این شهر، در دوران ظهور اسلام ساخته شد و قبلاً وجود نداشته است؛ ولی در ادامه می گوید: این شهر را ابوموسی اشعری در دوران خلافت عمر فتح نمود. برخی گفته اند: احمد بن قیس، قم را در سال 23 ه_.ق فتح کرده است و بعضی گفته اند: قم، بین اصفهان و ساوه واقع است و این شهر مرکز شیعه بوده؛ امّا آغاز