تا ظهور: پژوهشی جامع پیرامون آموزه و مباحث مهدویت صفحه 310

من الحرب و لایجبُنون و علی الله یتوکّلون و العاقبه للمتَّقین(1)؛ شخصیتی از قم دست به قیام می زند و مردم را به سوی حق فرا می خواند. گروهی او را همراهی می کنند که در صلابت و استواری چونان پاره های آهن اند. تُندَرهای سخت، آنان را نمی لغزاند و از جنگ و پیکار خستگی ندارند، بر خدا توکل می کنند و سرانجام، پیروزی از آنِ پرواپیشگان خواهد بود.»

دیدگاه مورد قبول

شاید در بین علل گوناگونی که برای نام گذاری قم بیان داشته اند از همه صحیح تر این دیدگاه باشد که: کلمه «قم» مُعرَّب «کُومه» است، با این توضیح که سرزمین قم پیش از مطرح شدن به عنوان شهر، دارای آبگیرهای بزرگی بوده که شبان ها گوسفندان خود را برای آشامیدن آب و چرانیدن در سبزه زارهای پیرامون آن آبگیرها به آن منطقه می برده اند، به تدریج عدّه ای از این شبان ها به دلیل توقّف طولانی در آن سرزمین، برای خود اقامتگاه هایی موقت _ به نام کومه _ ساخته اند.

این کومه ها رفته رفته افزایش یافته و توسعه پیدا کردند و پس از مدّتی به روستا، تبدیل شدند و از آن جا که سرزمین یاد شده از لحاظ طبیعی برای ایجاد شهر، مناسب بوده با گذرِ زمان و افزایش یافتن ساکنان آن، مبدّل به شهر شد؛ ولی به مناسبت اقامتگاه های اوّلیه شبانان، نام «کُومه» همچنان باقی ماند و پس از ظهور اسلام و راه یافتن زبان و ادبیّات عرب در زبان فارسی ایرانیان، بسیاری از واژه های فارسی تغییر شکل داد و از جمله «کُوم» تبدیل به «قم» گشت.

منابع روایی

اشاره

منابع روایی موضوع مورد بحث، دو کتاب است:

1. «تاریخ قم» تألیف حسن بن محمد بن حسن قمّی؛

2. «البلدان» تألیف ابوعبدالله ابن الفقیه همدانی؛ از این رو، بحث را پیرامون دو کتاب مزبور و مؤلفان آن پی می گیریم: