تا ظهور: پژوهشی جامع پیرامون آموزه و مباحث مهدویت صفحه 365

مائه نارٌ. یجیی معه الجنّه و النار.»(1) همه اهرم های فریب در دست اوست.

8 _ اختلاف زمان: بعضی روزهایش یک سال بعضی یک ماه، بعضی یک هفته خواهد بود.

9 _ اشاره به زمین می کند سرسبز می شود، اشاره به آسمان می کند باران می بارد. «إن من فتنته أن یأمر السماء فتمطر و یأمر الأرض أن تنبت فتنبت و من فتنته أن یأمر بالحیّ فیکذبونه … لاتبقی لهم سائمه إلا هلکت و یأمر بالحی فیصدّقونه، فیأمر السماء أن تمطر علیهم و یأمر الأرض أن تنبت … و انه لایبقی شییء فی الأرض إلاّ وطئه و …» به نظر ما این بیانات کنایات و لطائف است و امکان دارد به اوضاع کنونی جهان اشاره داشته باشد. به شهری می رود و دستور اطاعت از خود را می دهد؛ ولی مردم او را تکذیب می کنند. سپس تمامی اغنام و احشام آنان می میرد. و در جای دیگر در اثر اطاعت از او باران بر آنان می بارد. ولی بحث در اعتبار و حجیت این روایات است!

10 _ عظیم ترین فتنه، مربوط به دجّال است.

11 _ دجّال توسط حضرت عیسی علیه السلام کشته می شود. روایات عامه و خصوص این حدیث، ارتباط دجّال با زمان ظهور و حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را مطرح نکرده اند.

دجّال، در روایات شیعه

آیا دجّال شخص است یا جریان؟

در محور نخست گفتیم کتاب های ما نسبت به کتب عامّه چندان به بحث دجّال نپرداخته اند. دلیل آن این است که حکومت مدینه، به تازه مسلمان ها خیلی میدان داد و یاوران واقعی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم مانند ابوذر و سلمان را خیلی تحویل نمی گرفتند. به همین جهت آن اسرائیلیات از امثال کعب الأحبار و … وارد احادیث و منابع دینی شد. در تفسیر ابن کثیر ذیل آیه: «أیّکم یأتینی بعرشها …» می گوید: مطالبی که در ذیل این آیه از ابن أبی شیبه و … آمده است، به اندازه ی سخیف